visitors on myspace
DE KUDDE VERLATEN - DEEL 5 | POSITIEF ATHEÏSME <>

DE KUDDE VERLATEN - DEEL 5

image7313

MARLENE WINELL







ER MEE BREKEN


“Totdat men er mee breekt, is het zeer verontrustend voor te stellen dat alles verkeerd is. De val waar mensen in trappen is dat ze bang zijn – hen werd geleerd bang te zijn – om ook maar aan één stukje van de muur te twijfelen. Als er één scheur in de muur verschijnt, komt het hele verdomde ding neer, en dan ga je niet alleen naar de hel, maar dan heb je overal enorme twijfels over – wat goed is om te doen, wat verkeerd is om te doen, wat slim is om te doen, wat niet zo slim is om te doen, omdat het allemaal voor je uitgespeld werd.”  - Dave

Het neemt tijd voor de wonden om te helen

   Veel mensen verlaten het fundamentalistische Christendom, maar ze vertellen maar zelden hun verhaal voor de televisie, of geven daar voor het publiek een lezing over. Omdat ze boos zijn en hun afschuw is gewekt, willen ze er misschien helemaal niet meer over praten. Het neemt tijd voor de wonden om te helen. Bovendien kan de indoctrinatie zo diep zitten dat men nog steeds bang is “dat ze toch wel eens gelijk konden hebben”. Dan voelt het veiliger niet te kritiseren.

   Toch hebben veel voormalige gelovigen dezelfde teleurstellende en beschadigende ervaringen opgelopen. Wanneer mensen een manier vinden om er met anderen over te praten, ontdekken ze vaak dat die dezelfde redenen hadden om er mee te breken.

   Dit hoofdstuk beschrijft een aantal van de voornaamste redenen waarom veel mensen het fundamentalisme verlaten. Het is niet een volledige lijst, of een gecontroleerde studie. Ook is die niet bedoeld als grondige analyse van hoe geloofssystemen iemand veranderen. Aangezien het doel van dit boek is om lezers die een ander pad kozen te steunen, hoop ik dat de stemmen te horen van anderen die de kudde verlieten, u gerust zullen stellen dat uw intuïties over deze kwesties gegrond zijn, en door anderen worden gedeeld. 

   In het algemeen maken mensen alle soorten van veranderingen mee, gebaseerd op het verwerken van informatie uit nieuwe ervaringen. Menselijke wezens zijn geprogrammeerd om te overleven en te bloeien. Dus wanneer we teleurgesteld raken over de methoden die we gebruiken om in die behoeften te voorzien, is het waarschijnlijk dat we na een tijdje nieuwe methoden zoeken. Ook is verandering waarschijnlijker als we gefrustreerd raken, en we toegang tot nieuwe informatie over alternatieven krijgen. Het komt er op neer dat er krachten zijn die duwen, en krachten die trekken. Voormalig religieuze mensen vinden andere manieren van leven, zonder al die intellectuele, emotionele en ethische ongemakken die storend werden. Nieuwe bevredigingen versterken het effect van de vroegere teleurstellingen, en de combinatie word dan sterk genoeg om een breuk te forceren. Deze meervoudige invloeden kunnen subtiel zijn, en zich opstapelen zonder dat men zich daarvan bewust is.



REDENEN OM TE VERTREKKEN


   "Een dominee vroeg me eens wie of wat mij zo hevig verstoord had dat ik het christendom verliet. Ik gaf geen antwoord. Ik was niet verstoord. Ik had me ontwikkeld."  - John

VERANDERENDE ONTWIKKELING

   Om mee te beginnen, een starre religie achterlaten is logisch in de context van de normale menselijke ontwikkeling. Wanneer ze opgroeien veranderen mensen, groeien ze geestelijk en worden meer complex. Dit is het duidelijkst in de kleutertijd, en zet zich in verhoogde mate voort door de hele kindertijd heen. Die groei is niet willekeurig, maar verloopt met verhoogde fysieke vaardigheid, emotionele volwassenheid, en morele en cognitieve ontwikkeling.

   Die menselijke ontwikkeling gaat ook in de volwassenheid nog door. Mensen verwerven kennis, integreren hun ervaringen, en ontwikkelen zich door stadia van volwassenheid. Volwassenen leren de mindere dingen in het leven te accepteren – de ambiguïteiten, de complexiteit. We leren paradoxen appreciëren en worden verstandiger in de manieren waarop we met ons bestaan omgaan. Tijdens die verandering en groei, hebben we een normale aandrang tot expansie. (Zie de Appendix voor aanbevolen boeken over deze zelf-opbouwende capaciteit van mensen.)

   Die ontwikkeling kan echter tot staan gebracht worden. Zo kan de geestesgesteldheid begrepen worden die door een beperkende religie wordt veroorzaakt. Als u belemmerd wordt in de ontwikkeling van uw kritisch denkvermogen en om op uw eigen gevoelens te vertrouwen, is het heel moeilijk geestelijk te groeien. U blijft dan steken in een dogmatisch, autoritaire denkwereld, die opereert op een simplistische, dualistische basis van goed of verkeerd, beloning of bestraffing.

   Het concept van fundamentalisme als geval van tot staan gebrachte ontwikkeling is besproken door Robert Shinn (1984), die wijst op problematische gewoonten zoals het behandelen van symbolen alsof die identiek zouden zijn aan de werkelijkheid die ze vertegenwoordigen; volharding in antropomorfe begrippen over God, Satan, hemel en hel; en het leggen van extreme nadruk op het “einde der tijden.” Shinn merkt ook op dat religieuze mensen vaak vertrouwen stellen in predikers, evangelisten, of christelijke auteurs die grote aanhang hebben, hetgeen een kenmerk is van onvolwassen conformiteit overeenkomstig met dit stadium van ontwikkeling. Dus, omdat een favoriete pastor of “christelijk voetballer” bewonderd wordt, is het toneel gezet voor serieus drama wanneer hij of zij hun vertrouwen beschaamt. John, die hierboven geciteerd werd, wijst er op dat beroemde christenen vaak gebruikt worden om bevestiging voor eigen gevoelens te vinden: “Raad eens? Die en die is een christen!”

   Daarom kan het verlaten van de fundamentalistische kudde gezien worden als voortzetting van uw ontwikkeling. Er is hoop! Op dit punt zou u zich veel jonger kunnen voelen dan uw jaren, zelfs als kind of adolescent. Hoewel dit beangstigend kan voelen en het u misschien boos maakt, is het goede nieuws dat u zult leren en heel natuurlijk opgroeien als de mentale hindernissen geruimd zijn en u leert om op uzelf te vertrouwen. Het is geen vergissing om verder te willen gaan. Soms komt er een plotselinge versnelling in persoonlijke ontwikkeling, tijdens een belangrijke overgang in het leven. Voor Laura gebeurde dit bij de geboorte van haar kind:

   “Ik geloofde in de beloften en profetieën van de Bijbel. Het aanbod van mijn ouders om voor mijn college studie te betalen sloeg ik af, omdat ik mijn tijd wilde besteden aan bijbelstudie en als vrijwilliger full-time wilde werken in het ambt. Op de leeftijd van 28, toen ik mijn eerste kind verwachtte, stortte mijn hele concept van leven en toekomst in elkaar. Het was alsof ik uit een droom ontwaakte en voor het eerst de werkelijkheid zag. Midden in de ontstane verwarring kwam ik voor de taak te staan waar normaal alle adolescenten al voor staan: onderzoeken wie ik werkelijk was, en wat te doen met mijn leven. De aanhoudende twijfels die ik jarenlang op afstand had weten te houden, braken eindelijk door.”


DE BIJBEL EN FUNDAMENTALISTISCH DOCTRINE

   Vragen over doctrine steken al snel de kop op zodra de ban op zelf denken gelicht wordt, al is het maar een weinig. U kunt in een omgeving verkeerd hebben die dit zelf denken steunde, zoals op college, of gewoon aan uw eigen intellectuele nieuwsgierigheid hebben toegegeven. Dit gebeurt vaak wanneer mensen ouder worden, en minder afhankelijk van autoritaire figuren om de “waarheid” te leveren.

   Een aantal van de meest ernstige intellectuele en ethische kwesties in fundamentalisme worden welsprekend behandeld in ‘Fundamentalism: Hazards and Heartbreaks’, door Rod Evans en Irwin Berent (1988). In de meeste van deze kwesties staat het meest fundamentele principe van fundamentalisme centraal – bijbelse onfeilbaarheid. Gelovigen stellen dat ieder woord in de Bijbel niet alleen geïnspireerd, maar ook letterlijk gedicteerd werd door God. Daarom moeten we ieder vers en ieder verhaal geloven als regelrecht door God gezegd, en dit veroorzaakt een aantal ernstige problemen, waaronder:

•   Intellectuele problemen, door over-generaliseringen, conflicten met wetenschap, en tegenstrijdigheden.

•   Morele problemen, daar God soms wordt weergegeven als partijdig, wraakzuchtig en bedrieglijk, terwijl in andere delen van de Bijbel univerele liefde wordt voorgehouden; de geschiedenis van de Hebreën in de Bijbel toont vooruitgang in moreel opzicht in plaats van een statische code; onrechtvaardigheid in de Bijbel, waaronder het afslachten van onschuldige mensen en kleine overtreders.

•   Morele bezwaren tegen het concept van eindeloze marteling in de hel.

•   Problemen met gevallen waarin Jezus uitdrukking geeft aan wraakzuchtigheid, onbeleefdheid, bekrompenheid, en ethische en religieuze intolerantie.

•   Intellectuele problemen met het menselijke beslissings-proces over het bepalen van de boeken van de Bijbel, en vragen over de waarde van de niet opgenomen boeken.

•   Het niet uniek zijn van Joods-Christelijke leerstellingen en praktijken. Andere religies hebben gelijksoortige rituelen en geloven, waaronder offers en overgedragen boetedoening door de dood van een god, vereniging van een god met een maagd, drie-eenheden, de moeder Maria, (Myrrha, Maya, Maia, en Maritala), een plaats voor goede mensen die sterven en een vurige hel, een apocalyps, de eerste mens die uit gods gratie valt door iets dat verboden is, of die door een kwaadaardig dier verleid is, catastrofale overstromingen waarin een heel ras uitgeroeid wordt (met details die overeenkomen met het zondvloed verhaal), een man die door een vis ingeslikt werd en weer uitgespuwd, wonderen ten bewijze van macht, en goddelijke boodschappers.

•   Morele bezwaren tegen op de Bijbel gebaseerde intolerantie en onderdrukking in de huidige samenleving.

•   Intellectuele bezwaren tegen de interpretatie van gebeurtenissen door auteurs in het Nieuwe Testament, die vervulling van profeties in het Oude Testament zouden zijn. Er zijn een aantal verwijzingen naar “geschriften” die gewoon niet bestaan.

   Mensen die uit het fundamentalisme stappen hebben vaak toch nog moeite met de meest centrale en meest verwoestende doctrine van allemaal – de doctrine van de erfzonde. Met het toenemen van zelfrespect, door contact met kleine kinderen, kennis van het humanisme, of verbondenheid met de natuur, wordt het emotioneel en logisch onhoudbaar om de wereld als totaal vervallen en verdorven te zien. Andere gezichtspunten bieden gezondere en beter levensvatbare opties. Fred, een college-professor, werd ontevreden over fundamentalistisch doctrine tijdens zijn adolescentie en college-jaren:

   “Ik herinner me dat het begon te plagen wanneer ik de vraag stelde, “Wat gebeurt met kleine kinderen die sterven voor ze gered zijn, omdat ze te jong waren?” Ik herinner me ook dat ik dan vroeg over mensen in andere landen, Afrika en andere plaatsen waar ze nog nooit van Jezus of het christendom hadden gehoord. Het antwoord was altijd hetzelfde, dat ze naar de hel gingen. En het vervolg was dan, “dat hun bloed aan onze handen kleefde.” Dat was dan het dwangmiddel om missionaris te worden of de zending te steunen, en daar was ik niet van gediend.

   Ik begon steeds meer te voelen dat deze beelden van God gewoon God niet konden zijn. Niemand anders zou zich zo gedragen! Zo gedraag je je niet, zo gedragen je ouders zich niet, enzovoort. Zo ontstonden dit soort gedachten. Het voelde gewoon niet goed.

  Toen ging ik de deur uit om te studeren. Ik leerde wetenschap, die een bepaald model van waarheid nastreeft. Ik raakte geabsorbeerd in dat beeld van de waarheid, dat niet hetzelfde was als dat van de kerk waarmee ik opgegroeid was, die alleen maar geloofde – en geloof boven feiten stelde. Mijn kerk geloofde zelfs dat als het er op aankwam, alleen het geloof telde; daden telden niet.

   En dan had ik natuurlijk op college vrienden die katholiek waren; vrienden die joods waren; en ik had vrienden die beslist atheïstisch waren. En ik kwam heel veel andere ideeën tegen, intelligent en ferm verdedigd door deze vrienden – ideeëen die alles tegenspraken wat mij geleerd was. Sommige daarvan waren oneindig humaner.”

   Een andere ex-fundamentalist, Greg, geeft op deze wijze uitdrukking aan zijn desillusie over de God van de Bijbel, en de rationalisaties die gebruikt worden om bijbelse inconsistenties te verklaren:

   “Toen ik eenmaal begon te twijfelen voeld ik me heel, heel erg boos en dacht ik alleen maar “dit is God niet, dit kan God niet zijn.” Geen God bij zijn volle verstand zou de dingen doen waarvan gezegd werd dat hij ze had gedaan. Mensen van buiten het geloof hadden me dat al jarenlang verteld. En dan antwoordde ik met iets als “Wel, misschien is het waar dat de Israëlieten al deze mensen vermoordden omdat God hen dat zei, maar dat was omdat die mensen slecht waren” of “Dat is omdat sterven niet het ergste is dat je kan overkomen; leven zonder in God te geloven is erger.” Gewoon onzin.

   En ik vond tegenstrijdigheden, zoals in Timoteüs, waarin staat dat een vrouw die kinderen baart gered zal worden. Wat betekent dat? Betekent het dat er een ander plan bestaat voor de verlossing van vrouwen dan voor de verlossing van mannen? In andere woorden, op sommige plaatsen staat dat je verlost zult worden als je gelooft, en op andere plaatsen staat dat bij het Laatste Oordeel alleen degenen verlost zullen worden die goede daden hebben verricht.”


FUNDAMENTALISTISCHE STANDPUNTEN

   Met een groeiend besef voelen voormalige gelovigen zich niet langer comfortabel bij een starre, autoritaire denkstijl. Het voldoet niet om alles als of goed, of slecht te categoriseren. Het voelt verkeerd aan om oorspronkelijk denken en vertrouwen op gevoelens te verbieden. De eindeloze regels schijnen in de tijd vastgeroest, en niet meer toepasselijk in een veranderende wereld en flexibele omstandigheden. Wanneer iemands milieubewustzijn zich ontwikkelt, lijkt het bizar om de aarde te verwaarlozen omdat men een Apocalyps verwacht. 

   Fundamentalistische standpunten over seks en plezier lijken archaïsch. De fundamentalistische houding voelt verstikkend aan voor het individu, en wreed in haar implicaties voor anderen. Een gelovige die meer ruimdenkend tegenover een variëteit van levensstijlen gaat staan, kan weigeren om nog langer aan de partijlijn te conformeren in de veroordeling van anderen. In het verleden werd slavernij goedgekeurd, en dweepzuchtige instellingen komen nog steeds voor in conservatieve kerken. Momenteel is de retoriek over “familie waarden” opmerkelijk intolerant over een verscheidenheid van gezinsstructuren en vrouwenzaken. De meest flagrante veroordeling is die van homo’s en lesbiënnes, dat zelfs kan ontaarden in gewelddadige aanvallen, maar nooit christelijke naastenliefde toont.

   Toen Cheri voor therapie bij me kwam, beschreef ze haar worsteling als een lesbiënne. Ze groeide op als dochter van een fundamentalistisch missionaris en een overtuigde wedergeboren gelovige. 

   Op college realiseerde ze dat ze zich meer aangetrokken voelde tot vrouwen, en altijd  al zo geweest was. Maar het was een christelijk college en homoseksualiteit werd als verkeerd beschouwd. Toen ze depressief werd en bijstand zocht, werd haar verteld dat haar voorkeur verkeerd was en dat ze beter haar best moest doen met mannen. Ze werd daadwerkelijk aangemoedigd om seks met mannen te hebben. Dit soort niet-begripvolle, bizarre en veroordelende benadering bleef zo doorgaan bij een aantal counselors. 

   Desalniettemin ontwikkelde ze een zeer bevredigende liefdesrelatie met een vrouw genaamd Jean. Ze waren echter beiden christelijk, en gingen diep gebukt onder schuld ondanks de vreugde die zij uit hun relatie putten. Het werd moeilijk, en ze probeerden hulp te krijgen. De counselling hielp niet. Jean verbrak de relatie omdat ze het schuldgevoel niet langer aankon.

   Cheri ging niet meer naar de kerk, maar betreurde het verlies van haar geloof en de christelijke gemeenschap. Toen ze het aan haar familie opbiechtte, waren die ontzet. Haar christelijke broer weigerde jarenlang met haar te spreken, en haar zuster zei dat ze haar zuster niet meer was. Jean werd opgenomen in een psychiatrische afdeling. Het personeel wilde Cheri niet toestaan haar langer dan een paar minuten te bezoeken, daar ze geen familie was. Later verbleef Cheri ook enige tijd in een ziekenhuis op eigen verzoek, omdat ze zich suïcidaal voelde.

   Tenslotte vond Cheri een kerk voor homo’s en lesbiënnes. De pastor schoof alle bijbelverzen terzijde die homoseksualiteit verbieden. Hij zei dat God van ze hield en dat ze nog steeds een relatie met Jezus konden hebben. Als ze zongen “Wat een goede vriend is Jezus”, huilde Cheri van vreugde en opluchting.

    Uiteindelijk verliet Cheri het christendom helemaal, omdat de problemen aanhielden en ze nog steeds streed tegen de diepe innerlijke overtuiging dat ze op een of andere wijze in de kern slecht was. Jaren later leerde ze te geven om haar “innerlijke kind” dat haar vaak vertelde dat ze geliefd en goed  en dierbaar was. Ze mist Jean nog steeds.


SEKSISME EN PATRIARCHAAT

   “De mannelijke dominantie in het christendom is vaak een bijzonder teer punt voor vrouwen die de kudde verlaten. De God van de Bijbel is mannelijk, Jezus was mannelijk, de discipelen waren allen mannen, en veel leerstelling zijn vrouw-onderdrukkend. Eva krijgt de schuld voor het brengen van zonde in de wereld, en vrouwen worden gezien als synoniem met seks en verleiding – vandaar de vrees voor, en de dominantie over vrouwen.” (Pagels, 1988).

   Dit kan makkelijk gezien worden  als een mannelijke poging tot zelfbestuur. Mannen die bang zijn voor hun humane, emotionele, gevoelige natuur kunnen deze karaktertrekken afwijzen en die “beheersen” door de overheersing over vrouwen. Deze instelling is duidelijk zichtbaar in de paranoïde manier waarin de apostel Paulus schrijft over zonde, seks en vrouwen.

   Voor veel vrouwen vandaag die een feministisch bewustzijn hebben ontwikkeld, wordt de kerk een onmogelijke omgeving. Voor sommigen die hun geloof koesteren is dit erg pijnlijk. Ze proberen de Heilige Schrift en kerkelijke praktijken te verdraaien om zo die opvattingen te rationaliseren.

   Maar voor velen wordt het gewoon te veel, en zij moeten er uit stappen om hun persoonlijke integriteit te handhaven. Sally vertelde het verhaal van haar laatste kerkbezoek als voorbeeld. De predikant haalde haar vriendin aan als voorbeeld. De vriendin was ongetrouwd en had een baby gekregen, dus de predikant gebruikte haar als onderwerp voor een preek over seksuele zonde en noemde ook nog haar naam. Sally ging nooit meer naar de kerk terug.

   Ook voor mannen die het fundamentalisme verlaten kan het een opluchting zijn om het patriarchaat te verwerpen en een meer vrouwelijke spiritualiteit te ontdekken. Todd onderzocht de veranderingen in zijn kunst:

   “Na een paar jaren veel schilderijen van kruizen gemaakt te hebben, begon ik cirkels en bollen te schilderen.... Ik had gevonden wat er miste in mijn christelijke kosmologie – het Vrouwelijke. De seksuele vooringenomenheid in het christelijk geloof begint bij Eva en duurt voort in het onderdrukken van vrouwen als gelijken van de man, laat staan dat een godin gelijkwaardig kan zijn aan een god. Toen ik die vooringenomenheid eenmaal herkende, begon de macht en invloed van het patriarchaat haar greep op mij te verliezen. Vanaf dat punt begon “kwaad” zich duidelijker af te tekenen voor mij. Het is gevoel zonder compassie; het is bewustzijn zonder verbondenheid met de gevolgen van daden.”


TELEURSTELLING OVER HET CHRISTELIJK LEVEN

   Christenen wordt enorm profijt voorgespiegeld over het “wedergeboren” zijn. U verwacht u anders te voelen, meer liefde, vreugde en vrede te ervaren – het “overvloedige” leven. U verwacht ook de problemen in uw leven de baas te zijn. En u wilt groeien in kracht en wijsheid. In uw kerkgemeenschap verwacht u een superieur niveau van christelijke liefde.

   Deze verwachtingen voor persoonlijke verandering en een betekenisvolle gemeenschap zijn van vitaal belang voor velen. Dus wanneer die niet vervuld worden, of niet compleet bevredigd, begint men aan het systeem te twijfelen. Deze kwestie is echter verre van eenvoudig. Omdat het individu  zelf zo wordt neergehaald in de fundamentalistisch doctrine, wordt het falen om de voordelen van christelijk leven te ervaren meestal aan het individu zelf verweten. “U deed het niet helemaal goed. U moet meer bidden,” zeggen ze dan. “Zoek de Heer, Hij leert u iets. Wees nederig.”

   Dit zet oprechte gelovigen aan om het jarenlang te blijven proberen, gefrustreerd maar zichzelf de schuld gevend. Aangezien veel andere christenen zich positief blijven voordoen, lijkt het alsof zij wel slagen. Gelovigen gaan door martelende cycli van schuld en berouw terwijl ze proberen het goed te doen. Kerkbezoek en bijbellezing kunnen dwangmatig worden in een poging twijfel te overwinnen. Momenten van vreugde en geluk vinden plaats, maar u vraagt zich af waarom dat goede gevoel geen stand houdt. Veel bijbelstudie gaat over hoe een meer “zegevierend leven” leiden.  

   In het geval van Daniël was hij teleurgesteld toen de persoonlijke veranderingen die hij had verwacht niet kwamen. Op de leeftijd van 18 jaar werd hij een zeer consciëntieuze christen die een nauwe relatie met God en met zijn mede-christenen wilde. De “vruchten van de Geest” materialiseerden zich echter niet, hoewel hij zichzelf geheel aan de christelijke levensstijl wijdde.

   “Ik merkte direct al dat het niet zo uitgesproken was als ik wilde dat het zou zijn. Het idee bestaat dat het een grootse ervaring hoort te zijn. Het hoort te voelen alsof je leven plotseling is veranderd. Ik begon me te realiseren dat wat ik verondersteld werd te krijgen door het christen zijn – een gevoel van vreugde en opluchting, en dankbaarheid en gezegendheid -  niet kreeg. In plaats van me meer blij te maken en makkelijker om van het leven te kunnen genieten, had ik het gevoel dat juist een last van verplichtingen en schuld op mijn schouders was geplaatst, waarvan ik voelde dat het niet natuurlijk was daaraan te moeten voldoen. Het maakte het ook moeilijker om van mensen te houden, in plaats van makkelijker. Ik werd verondersteld vervuld te zijn van de liefde van God, wat het makkelijker zou maken mensen te zien voor wat zij werkelijk waren, maar ik ontdekte dat dit niet het geval was. Ik zat zo vol morele veroordelingen, en ik wilde zo graag zeggen wat ik vond dat waar was en mezelf af te scheiden en te zeggen ik ben een christen, en ik vind dit en ik vind dat en dit is waarom. Ik vond mezelf steeds meer moralistisch en streng worden. Het werd steeds moeilijker vriendelijk te zijn, en ik raakte sociaal steeds meer geïsoleerd, wat juist het tegenovergestelde was van wat ik me had voorgesteld.”

   Na drie jaar gaf Daniël het christendom op. Hij vatte het op als iets dat hij geprobeerd had, maar dat niet werkte. Gelukkig voor hem was dit iets heel anders dan de ervaring van christenen die in het systeem zijn opgegroeid en zo diep geïndoctrineerd zijn dat ze zichzelf de schuld geven als het niet werkt. De inspanning die het vergt om christen te zijn kan soms monumentale proporties aannemen. Mark was een intelligente jongeman die zo obsessief bezig was zichzelf van zonden te ontdoen dat hij op het punt stond wilsonbekwaam te worden.

   “Ik nodigde Jezus in mijn hart” volgens de instructies die ik in een traktaat las. Het was de gelukkigste tijd van mijn leven. Ik leerde echt van sommige van mijn medemensen te houden, voor de eerste keer, hoewel die liefde zich beperkte tot degenen binnen mijn christelijke kring. En, ik leerde God lief te hebben. Mijn plezier in die verering was van een overweldigende intensiteit.

   Fundamentalisme verving geleidelijk aan het weinige dat voor mij van de werkelijke wereld was overgebleven. Alles werd Jezus en Looft den Heer, en Amen. Ik besteedde uren aan het uit mijn hoofd leren van de Bijbel. Ik probeerde te getuigen tegenover al mijn klasgenoten. Ik leefde om spirituele vooruitgang te boeken. Het was het belangrijkste in mijn leven. Maar plotseling ontdekte ik dat ik alle soorten zonden moest bekennen aan iedereen. 

   Niemand legde me ooit uit dat er dingen konden zijn die de moeite van het bespreken niet waard waren. Ik nam de Bijbel letterlijk: “Als u uw gave naar het altaar brengt en uw broeder iets tegen u heeft, ga dan heen en verzoen u met hem.” Ik nam aan dat dit betekende dat God mijn gebeden zelfs niet wilde horen tenzij ik alles had bekend en me tegenover iedereen had verontschuldigd die ik ooit iets had aangedaan. 

   Ik beperkte mijn activiteiten tot haast niets anders. Ik kon soms de krant niet eens meer lezen omdat ik dingen zou zien over seks of geweld en ik dacht dat het slecht van mij zou zijn over deze zaken te lezen. Ik kon niet meer boos worden omdat dat een zonde was. Mijn conclusie werd dat God mij haat om wie ik echt ben. Waar hij van houdt is van iemand die geheel aan hem onderworpen is, die geheel door hem gedomineerd wordt, die geheel van hem is. Er blijft geen ruimte over voor een menselijk wezen.”

   Veel andere oprechte christenen hebben ontdekt dat de eisen van religie tot emotionele problemen hebben geleid. De meest voorkomende worsteling is die tegen depressie, omdat iemands normale levensvreugde wordt onderdrukt om godsdienstig te kunnen zijn. Problemen met de geestelijke gezondheid binnen de fundamentalistische kudde hebben zelfs geleid tot de recente instelling van clinische behandelcentra. (Zie Edmund Cohen’s artikel, “And Now – Psychiatric Wards for Born-Again Christians Only” in Free Inquiry, Summer 1993). Fysieke symptomen zijn vaak indicatoren van de stress in de beleving van de gelovige. Uiteindelijk kunnen de mentale en psychische pijnen een te grote prijs gaan vergen.


ONTGOOCHELING OVER DE CHRISTELIJKE GEMEENSCHAP

   Mensen worden vaak lid van een kerk in de hoop dat deze groep mensen een liefde en compassie en geestelijke gezondheid zullen tonen die zeldzaam zijn in deze wereld. Het is zelfs zo dat de Bijbel zegt “Ze zullen ons kennen door onze liefde.” Als dit niet zo blijkt te zijn, zet de teleurstelling in.

   De gelovige die start te twijfelen begint op te merken dat andere christenen ook worstelen. U kunt zich beter bewust worden van al de veroordelingen die binnen de groep plaatsvinden, de vrees voor buitenstaanders, en het selectieve bijbel lezen om favoriete doctrinen te steunen. Soms is de groep streng, en de twijfelende persoon verlaat de groep om verdere pijn te ontlopen. Donna had al twijfels over haar geloof toen haar huwelijk stuk liep. De kerk wilde haar eenvoudig niet vergeven voor haar echtscheiding. Ze zagen dit als “on-bijbels” en hertrouwen als overspel. Ze kon zich niet verdedigen met een beroep op de Heilige Schrift en vond de afwijzende behandeling ondraaglijk. Om voor zichzelf te zorgen en met haar leven verder te gaan, besloot Donna dat het tijd was om te vertrekken.

    Karen probeerde jarenlang om aan de verwachtingen te voldoen van een zeer strikte “wettische” kerkgroep. Ze kwam uit een verstoorde gezinsachtergrond en zocht wanhopig naar liefde en goedkeuring. In retrospectief ziet ze dat ze te maken kreeg met een enorme hoeveelheid kritiek toen ze probeerde zich in te passen in de groep. Die vertelde haar hoe zich te gedragen, hoe te kleden, hoe haar haar te doen, en regelden alle verdere details over hoe ze hoorde te leven. Uiteindelijk kon ze het op een dag niet meer verdragen, en vertrok. Toen ik haar in therapie behandelde, deed haar resterende woede haar vaak in tranen uitbarsten. Ze moest haar gevoel van eigenwaarde herwinnen en er aan werken om te ontdekken wie ze was. In haar geval bleef ze christen, maar volhardde hardnekkig in een zeer andere conceptie van God. 

   Het gedrag van andere individuele christenen kan geloof-vernietigend zijn, nadat men altijd voorgehouden is dat God levens transformeert. Over de privé affaires van televangelisten te horen op TV, en over de weerzinwekkende frequentie van klerikaal kindermisbruik te lezen, is genoeg om u aan het twijfelen te brengen over het religieuze systeem. David was een van de velen die geconfronteerd werd met een verontrustende discrepantie binnen het eigen gezin:

   “Mijn vader was een regelrechte hypocriet. Hij stond op en ging over liefde preken op zondag, en ging dan naar huis om de hele week zijn buren te haten. Als klein kind merk je dat eerst niet zo, maar als je tiener wordt en iemand zo ziet handelen begin je te denken “dit klopt niet.""


NIEUWE INFORMATIE EN ANDERE WERELDBEELDEN

   “Toen ik voor het eerst naar college ging, was het een interessante ervaring om, bijvoorbeeld, Plato te lezen. “Wel, hij zegt dingen die niet zijn zoals mij vroeger thuis verteld werd! Maar die konden wel eens kloppen. Deze vent moet wel gelijk hebben!” En dan, twee maanden later, las ik iemand anders, die Plato wel heel erg tegensprak, en ik dacht ”Deze jongen kon ook wel eens gelijk hebben!”

  Het beste dat ik uit al deze filosofie leerde was niet een afkeer van filosofie, maar een sterk gevoel dat men het recht heeft zijn mening niet onveranderlijk te houden. Als wetenschapper hou je je mening voor je over een enorm aantal dingen, en het is belangrijk tijdens het werk duidelijk voor ogen te houden dat je dit niet weet en dat niet weet. Het voelt voor mij als een betere manier om door het leven te gaan dan op de oude manier, waarin je jezelf niet mocht toestaan te twijfelen, niet mocht toestaan te vragen.”  - Fred

   Het komt vaak als grote openbaring voor intellectueel afgeschermde fundamentalisten dat er andere levensvatbare visies op de werkelijkheid bestaan. In het milieu waarin ik opgroeide, werden de standpunten van de buitenwereld afgedaan als pathetische menselijke pogingen om het leven te begrijpen, en andere religies werden gezien als hopeloze inspanningen om God te bereiken. Het christendom werd gepresenteerd als de enige religie waarin God de hand uitstak naar de mens.

   Maar het gaat grote moeite kosten de intellectuele oogkleppen op te houden wanneer u voldoende wordt blootgesteld aan nieuwe informatie. Veel voormalige fundamentalisten hebben de ervaring beschreven van lezen en leren, en verbaasd zijn te ontdekken dat “wereldse wijsheid” van waarde is. Nieuwe opties verschijnen.

   De natuurwetenschappen bijvoorbeeld, verklaren veel over deze wereld, terwijl de sociale wetenschappen ons veel leren over mensen. Begrip van de wetenschappelijke methode verandert meestal compleet de manier waarop men kennis opdoet. Die wordt niet enkel meer ontvangen van een autoriteit. Biologie en archeologie vechten het creationisme aan. Psychologie bestrijdt aannames over de menselijke aard, gedrag en veranderingsprocessen. Andere religies en filosofieën blijken net zo verdedigbaar. Vooral het humanisme biedt een optimistische en levensvatbare benadering tot het leven die niet bovennatuurlijk is.

   Sommige van deze ontdekkingen kunnen eerst heel verrassend en verontrustend zijn. Veel atheïsten blijken helemaal niet ongelukkig of immoreel te zijn. Een groot aantal mensen leeft zelfs heel comfortabel zonder enige samenhangende rationele filosofie over het leven. Ze geven de voorkeur aan het aanvaarden van veel mysterie en zelfs absurditeit. Toch houden deze mensen er waarden op na, en vaak verkiezen ze om elkaar met groter respect te behandelen dan religieuze fanatici dit doen. Romans en films openbaren een grote verscheidenheid aan toleranties en levensstijlen. Reizen met een open blik kan interculturele inzichten verschaffen die de “éénrichtingsverkeer” denkruimte op de proef stellen.

   Te leren over andere interpretaties van christendom en Bijbel kan ook een hele openbaring zijn. Over de Gnostici te lezen was voor mij persoonlijk een ontdekking – het idee van een heel andere groep vroege christenen met meer persoonlijke en vrouwelijke opvattingen van het christendom. Ze werden weggevaagd door de groeiende politieke macht van de dominante kerkgroep (Pagels 1979). In de moderne tijd heeft een herontdekking van de Gnostici plaatsgevonden, en ook van de antieke godloze religies. Ook belangrijk is te realiseren dat meer gegevens over de geschiedenis van het christendom en de Bijbel zelf zeer verhelderend kunnen zijn. Een goed beginpunt voor iets van deze kritische informatie is de indrukwekkende collectie essays in ‘The Book Your Church Does’t Want You to Read (Leedom, 1993). (Zie de Appendix voor meer aanbevolen literatuur.)

   Nieuwe informatie kan in vele vormen verschijnen, en als u zichzelf eenmaal vrijheid van denken gunt, begint het voormalig solide bolwerk van dogmatisch geloof scheuren te vertonen. Ons werd voorgehouden dat wonderen bewijzen voor het Christendom waren. Toch gebeuren wonderen in vele contexten. (En sommige beweerde wonderen hebben een natuurlijke verklaring; anderen zijn bedrog.) Er zijn veel levensveranderende gebeurtenissen, niet alleen de bekering tot het Christendom. Een ziekte, een ongeluk, een geboorte, een dood, een liefdesrelatie, en een natuurramp – allen kunnen ze diepgaande en positieve gevolgen hebben. “Bijna-dood” ervaringen resulteren vaak in het loslaten van de vrees voor het hiernamaals, en een hernieuwde interesse in het leven.

   Zelfs glossolalie, of het spreken in andere tongen, is een meerduidig fenomeen. Aangezien ik zelf een fervent tongen-spreekster was, was ik gefascineerd te ontdekken dat in het onderzoeken van glossolalie, linguïsten het er over eens zijn dat “tongen” geen talen zijn. Er bestaat geen waarneembare grammatische structuur, slecht een vage algemene overeenkomst met de geluiden en cadans van een natuurlijke taal. Ik leerde ook dat “tongen” sprekers die hun Pinkstergeloof verliezen, onveranderlijk hun vaardigheid om in “tongen” te spreken behouden. Dit was ook mijn ervaring, en dat voelde altijd vreemd aan. Onderzoek heeft ook aangetoond dat de extatisch veranderde staat van bewustzijn die aan de Heilige Geest wordt toegeschreven, perfect vergeleken kan worden met de staat die bereikt kan worden door electro-stimulatie, chemische middelen, en hypnose (Mandell, 1980).

   Geen van deze nieuwe informatie hoeft noodzakelijkerwijze spirituele realiteiten te elimineren. Eerder geeft die aan dat het Christendom geen monopolie heeft op het spirituele of de waarheid. De deur naar andere interpretaties staat open. Als voorbeeld, toen ik enige tijd doorbracht met een aantal Zen Boeddhisten niet zo lang geleden, vertelden die mij over de veranderingen in hun leven als gevolg van meditatie. Veel daarvan klonk identiek aan de  christelijke getuigenissen, inclusief genezing van ziektes, verandering van karakter naar meer geduld en compassie, en een gladder verloop van het leven. Gedurende meditatie hadden ze sensaties van sterk licht, invloeiende kracht, en andere psychische veranderingen.

   Michaël was een jonge man die meer intellectuele bevrediging nodig had dan alleen de fundamentalistische religie die hij van zijn ouders kende. Hij beschreef zijn proces van het achterlaten als een combinatie van opzien tegen de problemen van het geloof, en het ontdekken van een alternatief wereldbeeld toen hij op college kwam.

   “Ik las nogal wat boeken, om te proberen vast te stellen of de Bijbel werkelijk het woord van God zou kunnen zijn, of dat het gewoon een ander historisch document was – een religieus document. Ik kwam terecht bij die duidelijke, zeer geloofwaardige verklaring over hoe de christelijke kerk zich ontwikkelde onder het Romeinse Rijk – en wat de sociale omstandigheden waren die tot de opkomst van een dergelijk instituut leidden. En dat was waar ik naar gezocht had. Het bevatte zelfs een stukje analyse van de Heilige Schrift, dat wees op een deel van het veranderingsproces, de revisies van de Evangeliën, zoals van de Bergrede bijvoorbeeld. 

 Dat voorbeeld was wat me werkelijk raakte, omdat hier de Bergrede in twee evangelies was afgedrukt, en de woorden verschillend waren. Het was nooit eerder tot me doorgedrongen dat een ervan verkeerd moest zijn. Ze kunnen niet beiden waar zijn; ze zijn niet hetzelfde. Het was zo duidelijk, zo eenvoudig. En niet alleen dat, maar het past zo in dit hele argument – de aanwijzingen voor veranderingen, voor aanpassingen in de Heilige Schrift. Ik kon zien dat die was veranderd van een zuiver sociale boodschap, een bericht over de ellende en het lijden van de Joden onder het Romeinse Rijk, tot dit buitenwereldse, spirituele leven-na-de-dood soort van ding.

   Voor mij was dit het einde. Nadien zag ik hoe religie was ontwikkeld om de belangen van bepaalde klasses en en bepaalde condities te dienen, en hoe het sindsdien voor eeuwen gediend had om andere doelen te dienen. Je kon precies zien hoe dit door de geschiedenis heen had gewerkt.”


GERUSTSTELLING IN DE WERELD

   Een vaak voorkomende ontdekking is dat “de wereld” een goede en wonderbaarlijke plaats kan zijn. Voormalige fundamentalisten vertellen lachend over hun deelname in “wereldse” activiteiten en dan te ontdekken dat hen niets overkwam! Het was allemaal niet zo vreselijk. Het is in feite een grote opluchting om het idee van een Satan, die rondwaart en je probeert te strikken, op te geven. Het is leuk verschillende soorten vrienden te hebben. Het voelt goed deel uit te maken van het menselijk ras, thuis te zijn op Aarde, deel te nemen in de dagelijkse menselijke strijd, deel uit te maken van de gemeenschap, om deze planeet te geven. Het is fantastisch om uit dansen te gaan, een cocktail te drinken zonder schuld, een controversieel toneelstuk te zien, en in het algemeen van het leven te genieten zonder constante censuur. Michaël genoot in het bijzonder van zijn nieuw gevonden vrijheid en geruststelling. Hij moest echter eerst zijn ingegroeide angsten overwinnen over het loslaten van het geloof. 

   “Ik zette gewoon alles wat ik in mijn leven geloofd had overboord. Het was een hele strijd, omdat ik eerst bang was met God te maken te krijgen. Totdat ik zeker was dat er geen God bestond, was ik bang dat ik zijn wraak over mij af zou roepen. Ik dacht, tjonge, ik ben aan het knoeien met de verboden kennis, weet je. Het was beangstigend. Dus nam het me verscheidene jaren vanaf het punt dat ik voor het eerst aan dingen was beginnen te twijfelen.

   Daarna ontdekte ik dat de wereld plezier was. Die was groot plezier. Je kon je vermaken en echt feestvieren. Dat was een hele ontdekking na het verstikkende, besloten, aardig zijn soort van bestaan dat mijn hele leven tot dan toe was geweest. Dus werd ik een beetje wild voor een tijdje. Ik ging door mijn tiener rebellie in mijn jaren als twintiger. Het was erg opwindend. Ik had een pracht tijd.”


ANDERE VOLDOENINGEN

   Het ontdekken van een besef van eigenwaarde, betekenis en liefde, uit bronnen buiten de religie, kan deel uitmaken van het daar mee breken. Deze realisatie kan een diepgaande ervaring betekenen, gedeeltelijk omdat het de aanname weerlegt dat het religie vereist om voldoening te krijgen. Harold verliet een zeer beperkende kerk en vond een veelheid aan nieuwe elementen om zijn leven mee te verrijken. Spiritualiteit bleef belangrijk voor hem, maar hij ontdekte nieuwe manieren om die te onderzoeken, en nieuwe manieren om God te begrijpen:

    “Toen ik mijn religie verliet voelde ik me geestelijk herboren. Ik voelde me totaal vervreemd, afgesneden van mijn gezin, mijn kerk en mijn land. Ik probeerde mijn geest te ontdoen van alle bagage die ik vergaard had. Ik intensifeerde mijn zoektocht naar waarden, geloven en een levensstijl die geheel uniek de mijne zou zijn. Ik zette de ramen van mijn geest en verstand wijd open. Ik leerde meer over de kracht van geweldloosheid toen ik ‘Warriors of Peace’ door Lanza del Vasto las. Ik leerde om mijn geest te laten zweven toen ik ‘The Prophet’ door Khalil Gibran las. Ik leerde om de natuur haar gang te laten gaan toen ik de ‘Tao tee Ching’ las. Ik leerde altruïsme kennen toen ik ‘City of Joy’ las. Ik leerde op mijn innerlijke stem vertrouwen toen ik ‘The Road Less Traveled’ las van Scott Peck. Ik leerde geloof en hoop beoefenen toen ik de evangeliën las.

 Sinds ik de dood van mijn oude zelf, en de geboorte van mijn nieuwe zelf heb meegemaakt, heeft God mij boven alle verwachtingen gezegend. Ik heb geleerd op mijn eigen hart te vertrouwen wanneer ik een beslissing moet nemen.”

   Voor Don werd zijn behoefte aan steun en deel uit maken van de gemeenschap vervuld door incidenteel bezoek aan een meer open kerk. Zijn spirituele voeding kwam uit een verscheidenheid van bronnen en hij ontwikkelde zijn eigen spirituele gewoontes:

   “Mijn ervaring met het christendom deed me aan mijn eigen instincten twijfelen, terwijl mijn studies en reflectie op Oosterse en Indiaanse filosofieën me verlichtten. Die hebben me meditatie en innerlijke vrede gebracht, en liefde en één zijn met de natuur. Momenteel bezoek ik een kerk die schijnt te respecteren wat iemands voorstelling van God ook maar mag zijn, en er aan werkt om ons dichter samen te brengen en de God in onszelf te vinden, zodat we goed kunnen doen in de wereld. In mijn ondervinding, en ook die van anderen, geven nauwe familie- en gezinsbanden veel bevrediging. Innige liefde, de wederzijdse steun in een huwelijk en de vreugden van het ouderschap bieden verbondenheid en betekenis. Met het volwassen worden, vinden mensen ook doel en voldoening in hun carières, hun vriendschappen en hun betrokkenheid bij de gemeenschap. Al deze dingen kunnen behoeften vervullen die men ooit dacht alleen in religie te kunnen vinden.” 


Oefening 5.1: Overzicht van persoonlijke redenen

   Neem nu de tijd om een overzicht te vergaren van uw eigen redenen om uw vroegere religie te verlaten. Noteer in het kort alle zaken waarvan u denkt dat die bijdroegen aan uw beslissing om die los te laten. Dat zouden problemen kunnen zijn met de letterlijke interpretatie van de Bijbel, teleurstelling in uw mede-gelovigen, of gewoon het gevoel van leegheid, dat de religie niet voorzag in uw behoeften.

   Zelfs als uw redenen onlogisch schijnen, noteer ze dan toch. Als u er zo veel van heeft opgeschreven als u nu kunt bedenken, ga dan terug naar het begin en lees ze nog eens over. Noteer anderen die bij u opkomen. Ga dan weer naar het begin, en schrijf iets meer over elke reden.

   Overweeg de volgende kwesties:

 • Was dit een kwestie die u toen al herkende, of is dit iets wat u nu ziet als een probleem?

 • Voor hoe lang was dit een punt van zorg voor u? Maanden? Jaren? Altijd?

 • Van hoeveel invloed was dit op uw beslissing om u er van los te maken? (u zou de kwesties kunnen nummeren in volgorde van belang).

   Het is waarschijnlijk dat andere kwesties u te binnen zullen schieten als u in dit boek verder leest. U zou een doorgaande lijst van deze kwesties en andere aspecten van uw religieuze achtergrond kunnen aanleggen, om u te helpen in het proces van genezing en groei.


HET VERLATINGSPROCES

   Zoals ik al eerder aangaf, kan het breken met fundamentalisme geleidelijk of abrupt verlopen. Voor de meeste mensen waar ik mee gesproken heb, hield het een redelijk lange periode van overweging in. Het was moeilijk de aantrekkelijkheden achter te laten, en de alternatieven leken onduidelijk en/of bedreigend. Voor sommigen, betekende vertrek ook het helemaal opgeven van Christendom. Voor weer anderen betekende het een verschuiving van de oriëntatie in de richting van de Bijbel en het bezoeken van een vrijere kerk. Voor Carol was het vertrekken een langdurig heen-en-weer proces, een emotioneel op-en-neer gaan:

   “Ergens vond ik een manier, of werd mij een soort genade verleend, om te stoppen met het lezen van mijn Bijbel. Dat was het begin voor mij, of liever, het einde van het Christendom zoals ik het kende.

 Ik bleef hangen in het Christendom omdat ik er geen uitweg uit zag. Voor mij leek het God of Satan, met niets daartussen. Als ik God verkoos, zou ik gek worden van het legalisme – en ik meen gek, niet in staat mijn werk te goed te doen. Ik zou dingen denken als “De wereld zal u haten omdat u de mijne bent” zoals de Bijbel zegt. En dan keek ik naar mijn collega’s en klanten in het restaurant waar ik werkte en dacht. “Als ik met God ben, zullen ze me haten.”

   Als ik merkte dat ik van kleine dingen genoot, zoals bijvoorbeeld van het eten van een ijsje, kreeg ik de gedachte “In de laatste dagen zullen mensen meer van plezier genieten dan van God”, of “Houdt niet van de wereld.” De “wereld” kon Disneyland zijn, of uit eten gaan, ieder pleziertje. Het was verdoemd zijn als je het doet (christen blijven), of verdoemd zijn als je het niet doet (probeert te ontsnappen). Er waren tijden dat ik me emotioneel beter voelde als ik “tot God terugkeerde.” Dus had ik altijd die wortel voor mijn neus bungelen wanneer ik er probeerde uit te stappen.

   Ik had veel inwendige strijd. Zo nu en dan raakte ik weer een beetje in paniek – “Stel dat dit het einde van de wereld is? Het lijkt er in ieder geval op; was dit niet zoals de Bijbel zei dat het zou gaan? Misschien kan ik me beter weer aansluiten.... Maar dat gaat over. Ik ben nu 46. Het gaat wel aardig met mij, en dat geldt ook voor de afgelopen jaren. Ik functioneer en kan van het leven genieten.”

     Voormalig gelovigen herinneren zich vaak bepaalde gebeurtenissen die aanvoelden als de spreekwoordelijke laatste strohalm. Ik herinner me een kerkbezoek na een lange afwezigheid, omdat ik de kameraadschap en geruststelling miste. De voorganger preekte over “de plaats van de vrouw” en ik had een overweldigende fantasie van midden in de preek opstaan en te gaan gillen! Dat was mijn laatste bezoek aan die kerk. Mijn zuster hoorde die preek ook, maar zij lachte er om, en zei hoe curieus het was dat alle keren als ik weer eens naar de kerk ging, de preek over een dergelijk onderwerp ging. Voor mij was dit geen toeval. Ik was het zat.

   Peter was een voormalige predikant die beschreef hoe hij het plotseling zat werd uitvluchten te zoeken voor opwekkings diensten waarin niets bebeurde. Hij vertelde hoe zijn kerk na het bezoek van een evangelist nog net zo saai en vervelend was als daarvoor.  Meestal praatten zij over hoe God op mysterieuze wijze werkt, en probeerden ze het er uit te laten zien of dat ook werkelijk gebeurde wanneer dit niet het geval was. Peter probeerde ook zelf een opwekkende ervaring op te roepen zonder succes.

   “Ik ging naar evangelisatie-bijeenkomsten en raakte erg gefrustreerd omdat mij niets overkwam. Ik gaf mijzelf de schuld. Op een of andere manier kon ik niet los komen. Dat was een deel van wat mij tot mijn beslissende moment in mijn leven dreef. Waar ik tenslotte zei, dit is krankzinnig. Ik wilde liever eerlijk en niet religieus zijn, dan religieus gebaseerd op fundamentalistische onwaarheden. En ik herinner me een van de zeer belangrijke momenten in mijn leven toen ik zei, God, ik ben hier klaar mee. Ik ben het helemaal zat. Ik wil niet op deze manier verder gaan. Ik maak een afspraak met u. Als u mijn lichaam wilt gebruiken, als u mijn hersens en mijn mond en voeten wilt gebruiken, kunt u die hebben. Maar ik zal nooit meer uitvluchten zoeken voor uw afwezigheid. En ik haalde de evangelisatietractaten uit mijn zak en smeet ze op de tafel en zei, die zal ik nooit meer uitdelen tenzij ik het uit spontane vreugde doe. Dit is geen plezier. Dit is geen geluk. Dit is ellende. En ik doe alles uit plichtsgevoel. En daar hou ik niet van. Dus zei ik, daar hou ik mee op. En als dat betekent dat ik niet religieus ben, dan moet het dat maar zo zijn.”

   Als gevolg verliet Peter het fundamentalisme om voorganger in een geheel niet dogmatische kerk te worden. Voor mijn college-vriend Blake, was een aanstootgevende kerkdienst ook het keerpunt:

   “Ik kon eenvoudig niet meer tegen het rechtse politieke bewustzijn dat ik in ieder aspect van de fundamentalistische beweging zag. Ze waren echt helemaal ondergedompeld in de “laatste dagen” mentaliteit. Chuck stond daar al die preken te geven over hoe rechtvaardig het was dat we die reusachtige oorlog gingen krijgen. Ik bleef maar denken “Hier is iets verkeerds mee. Dit zijn werkelijk afschuwelijke gedachten. We horen niet blij te zijn dat we een oorlog krijgen. Het kan me niet schelen wat verkeerd is. Dit is een foute emotie. Ik bedoel maar, oorlog is vreselijk."

   Chuck maakte altijd die reisjes naar Israël om daar met mensen te praten. Van een daarvan kwam hij terug en vertelde de kerk, “Er gaat beslist een oorlog komen,” en ze begonnen bijna te applaudiseren. Ik herinner me het niet precies meer, misschien begonnen ze wel te klappen.

   Daarna, toen we allen zongen aan het einde van de dienst, stond Chuck daar boven te glimlachen en zijn copie van de 'LA Times' omhoog te houden met op de voorpagina de kop “Vrees voor oorlog in het Midden-Oosten.” Hij stond daar te grinniken en hield het omhoog, om ons het deugdzame nieuws te brengen. En dat zette me aan het denken, “Dit is waanzinnig. Dit is waanzinnige rotzooi.” Het was voor het eerst dat ik aanvoelde dat hier een fundamentele afwijking van waarden was.” 

   Voor sommigen is het afscheid nemen een betrekkelijk eenvoudige beslissing. Skipp Porteus, een voormalig fundamentalistische dominee, publiceert een nieuwsbrief ‘Walk Away’ genaamd, waarin “getuigenissen” zijn opgenomen van mensen die besloten hebben gewoon afscheid te nemen van religie. Hij zegt dat het losmaken geen traumatische gebeurtenis hoeft te zijn. De verhalen steunen iemands rationele beslissing om te vertrekken. (Zie Appendix voor informatie over ‘Walk Away’ en andere aanbevolen lectuur.)


IN DE NAWEEËN VAN RELIGIE

   Voor serieuze gelovigen is het loslaten van geloof een ernstige zaak. Ze breken zich het hoofd over de kwesties en bestuderen apologeten en anti-apologeten, om te proberen het “juiste” te doen. Nadat Michaël zich volledig verdiept had in evolutie en het materialistische wereldbeeld, begon hij ruzie te krijgen met iedereen die religieus was, inclusief zijn ouders:

   “Ik wilde mijn geloof op de proef stellen, om zeker te maken dat ik niets over het hoofd had gezien. Dus verwelkomde ik iedere uitdaging die iemand me maar wilde geven. Dan ging ik systematisch hun stellingen ontleden, en ontdekte dat ik daar altijd in slaagde.

   Mijn ouders zouden bepaalde dingen zeggen, en dan gaf ik onomwonden mijn menig daarover en wees ze op de dingen die inconsequent waren. De krankzinnigheid van religie ontstelde me. Maar uiteindelijk, toen ik mijn dertiger jaren bereikte, had ik genoeg van het ruziën met mensen.”

 Voor John hielp een verhuizing, mijlenver weg van zijn familie en een Mid-West Bijbel college, om zich los te breken. Hij ging door een moeilijke periode, die hij nu ziet als deel van zijn ontwikkeling:

   “Ik zat werkelijk aan de grond, en bij mij werd de diagnose depressie vastgesteld toen ik het Christendom verliet. Dit komt omdat het fundamentalisme me niet toeliet acht te slaan op mijn ware gevoelens, en de natuurlijke ontwikkeling van mijn pschyche beknotte. Eindelijk kreeg ik te maken met de persoonlijke zaken en persoonlijke groei die ik altijd uit de weg had weten te gaan vanwege mijn religie. Ik besteedde verscheidene jaren aan therapie om te werken aan gevoelens, relaties, seksuele kwesties, om uit te zoeken wat ik werkelijk met mijn leven wilde doen. Ik denk dat ik nu echt van mijn leven kan genieten; bewust te zijn van mijn eenzaamheid en droefheid droeg de zaden aan voor het nastreven van wijsheid, seculiere romantische liefde, en spiritualiteit.”

   Ook Diane was iemand die door een moeilijke tijd ging nadat ze haar starre religie had verlaten. In haar geval stortte ze zich in een wild leven van “drugs, seks en rock en roll” omdat ze vrij wilde zijn van extern toezicht. Ze realiseerde zich een probleem te hebben toen haar drinken buitensporig werd, en merkte dat ze op opstandige en onnadenkende wijze reageerde op alles wat men van haar verwachtte. Het nam tijd eer ze leerde hoe zichzelf weer in de hand te krijgen.

   Na het verlaten kunnen de gevoelens intens zijn, als resultaat van de eerder toegepaste emotionele manipulaties. Angstgevoelens, boosheid, verdriet, eenzaamheid en het gevoel van alleen staan zijn mogelijke gevolgen die in latere hoofdstukken van dit boek besproken zullen worden. Aan de andere kant, een ander belangrijk en gebruikelijk gevoel dat met deze worsteling gepaard gaat, is een groot gevoel van opluchting. Jaren nadat hij vertrok, vertelt Michaël over de vrijheid die hij had leren waarderen:

   “De beste jaren van mijn leven zijn die nadat ik religie opgaf. Er kwam een besef van vrijheid, zelf controle hebben over je bestemming, het gevoel dat niets verboden is. Je bepaalt zelf de regels. Je bepaalt zelf wat goed voor je is en wat slecht, en je leert door schade aan jezelf of aan anderen, welke dingen schadelijk zijn.”

   Er is grote bevrediging in het bepalen van uw eigen levensweg. U bent trots op wat u bereikt heeft, wat dat ook mag zijn. U wordt nog steeds gelimiteerd door sociale structuren en belangen en de normale beperkingen, maar u bent niet meer gebonden aan die idioterie die u verblindde. U voelt zich niet meer zo opgesloten in denkbeelden. U bent vrij te denken wat u wilt.

   Niet iedereen die het fundamentalisme achter zich laat, geeft ook God of spiritualiteit op. Maar een gemeenschappelijk kenmerk is de moed waarmee voormalige “ware gelovigen” de vreugde en de verantwoording op zich nemen om voortaan zelf hun levens te leiden. Het zou aardig zijn als we konden zeggen dat iedereen daarna nog lang en gelukkig leefde, maar zo simpel is het leven niet. In veel gevallen blijven er wonden en verstoorde persoonlijke relaties over. Voor iedereen blijven de kernproblemen van het mens zijn nog steeds bestaan, en gaat het leren door. We realiseren dat, in tegenstelling tot de fantasie van de hemel, de reis belangrijk is, niet de bestemming. We weten ook dat, in tegenstelling tot de “Pilgrim’s Progress", de reis er een is van constante mogelijkheden die niet door angsten wordt overheerst.

 (Noot van de vertaler: “The Pilgrim’s Progress” is een allegorie op de levensweg van de christen, door de predikant John Bunyan geschreven in 1678, waarvan u het slot kunt raden, en de rest kunt overslaan. In de Anglosaksische wereld wordt er vaak op ironische wijze aan gerefereerd.)


KRACHTEN ALS ERFENIS

   “Ik ben blij dat ik aan het religieuze leven heb deelgenomen, hoe moeilijk dit ook was. Het is nogal kleurrijk en dramatisch en bizar. Het heeft van mij wat ik zou noemen een gezonde scepticus gemaakt. Het heeft me gemaakt wie ik ben.” - Carol

   In het nu opnieuw opbouwen van uw leven kan het een nuttige stap zijn die aspecten van uw religieuze verleden te herkennen die waardevolle ervaringen waren. Ongeacht wat u als beschadiging ziet, heeft u waarschijnlijk ook dingen geleerd die u apprecieert en waarop u verder kunt bouwen. In het hierna volgende worden krachten genoemd die anderen daarin vonden. Ook voor u zouden die een waarheid kunnen bevatten.


WIJD BEWUSTZIJN

   U heeft geleerd wijds te denken – over de tijd, de wereld, het universum, de betekenis van het leven. Zelfs nu bent u waarschijnlijk in staat over dingen buiten uzelf, en de eindige ruimte en levensduur die u inneemt, na te denken. Waarschijnlijk ziet u het belang in van overwegingen over “het grotere beeld”. Dit kan u in staat stellen dingen vanuit een ander perspectief te zien, wat op zijn beurt u de vrijheid en moed biedt er andere meningen op na te houden dan de gangbare opinie.


BESEF VAN HET DIEPERE

   U heeft ook geleerd dieper over dingen na te denken. Als religieus persoon moest u het hoofd breken over ultieme kwesties van leven en dood, goed en kwaad, waarheid, liefde, nederigheid, waardigheid, verantwoordelijkheid, vrijheid, bestemming en oneindigheid. Hoewel uw leven nu wellicht eenvoudiger is geworden, zal het nooit banaal worden. U zult waarschijnlijk een zekere diepgang in uw denken houden, een capaciteit voor voor het aanvaarden van de onzekerheden van het menselijk bestaan. Als resultaat zult u altijd een diepere betekenis in uw leven wensen. Ambitie en materialisme zullen zullen u niet drijven. U hoeft niet zo nodig de buren te overtreffen. 

   Paula was vroeger een fundamentalist, en kind van missionarissen. Haar beleving van het verlaten van de kudde was een moeilijk proces, maar ze merkte ook bepaalde krachten als resultaat:

   “Ik ben me bewust van diepgang in mijn leven, en ik ben blij dat ik geen grote behoefte aan materiele zaken heb. Maar het maakt ook dat ik me anders dan anderen voel. Ik heb maar weinig vrienden die begrijpen waar ik het over heb, wanneer ik praat over mijn verlangen naar diepere betekenis in mijn leven, en mijn reacties op het leven. Ik ben haast jaloers dat anderen in staat zijn om zich alleen iets aan te trekken van zichzelf en hun kleine wereldje. Maar deze gevoelens duren nooit lang, en uiteindelijk zou ik niet met ze willen ruilen.”


ZICHT OP HET MOGELIJKE

   Mogelijk worstelt u nu om het menselijk leven te accepteren voor wat het is, maar het is ook waarschijnlijk dat u nog vasthoudt aan romantische voorstellingen van liefde, vrede, schoonheid, compassie, bevrediging en andere soortgelijke begrippen. U kunt zich waarschijnlijk een leven voorstellen dat wijds en scheppend is, vol van kracht, vreugde, kalmte en ruimhartigheid. Dit zijn christelijke idealen, van de positieve kant van het Christendom. Dit soort leven kan u vroeger zijn beschreven en beloofd op manieren waarin u nu niet meer gelooft – als een beloning voor het uzelf wegcijferen, of iets dat u in het hiernamaals zou krijgen als u zich goed gedroeg. Niettemin, deze noties van menselijk potentieel kunnen inspireren, ze zijn geen ontmoedigende onmogelijkheden, maar gidsende dromen die de weg wijzen naar persoonlijke groei. Peter beschreef het op deze wijze:

   “Ik streef naar het bereiken van die droom van een vol leven. Ik weet niemand die dat heeft, maar ik moet zeggen dat ik mijn leven liever besteed ergens aan werkend dat ik misschien nooit helemaal zal bereiken, dan de droom op te geven en niets te hebben.”


BEGRIP VAN ZACHTAARDIGHEID

   Veel van de persoonlijke kwaliteiten die worden uitgebeeld door de figuur Jezus in het Nieuwe Testament zijn essentieel voor gezonde menselijke relaties, maar worden jammerlijk verwaarloosd in onze westelijke cultuur, vooral in de manieren waarin mannen met elkaar omgaan. In onze samenleving wordt van mannen verwacht dat ze stoer onafhankelijk zijn, agressief, overheersend, en rationeel. Ze worden opgevoed om macht en succes na te streven.

    Jezus daarentegen, is een uitgesproken en duidelijk alternatief rolmodel voor mannen en vrouwen in christelijke kringen. De inhoud van zijn preken en de manier waarop hij leefde toonden waarden als nederigheid, zachtaardigheid en vergeving. Hij accepteerde mensen voor wat ze waren, en stak een helpende hand uit. Hij manipuleerde of exploiteerde niet, maar gaf eerder macht aan de machtelozen. Hij bewaarde zijn oordeel voor de zelf-ingenomenen. Hij gaf uitdrukking aan zijn gevoelens: liefde, boosheid, vrees, droefenis, en betrokkenheid.

   In veel kerkelijke kringen is typerend dat mannen vrijer zijn gevoelens te tonen dan gebruikelijk is op andere terreinen. Ik herinner me gemerkt te hebben dat christelijke mannen meer gevoelig en nederig waren dan waar niet-christenen toe in staat waren. Met God aan de leiding, bestond niet dezelfde behoefte om sterk, macho en overheersend te zijn. Zowel mannen als vrouwen konden eerlijker zijn over hun zwakheden en tekortkomingen. Deze menselijkheid is ook deel van uw erfenis.


BESEF VAN GENADE

   Hoewel het dreigbeeld van het Laatste Oordeel groot en verontrustend kan zijn geweest, waren er ook de sterke tradities van genade en vergeving. Het wraakzuchtige “oog om oog, tand om tand” werd in het Nieuwe Testament vervangen. Jezus vroeg een man hoe hij kon weigeren zijn eigen broer te vergeven, maar van zijn hemelse vader verwachtte zelf vergeven te worden. Herinner u de splinter in het ene oog versus de boomstam in het andere, of het werpen van de eerste steen. Met deze leerstellingen in het achterhoofd, heeft u daar waarschijnlijk openheid en de zorg voor mensen aan overgehouden.

   Menselijke zwakheid, imperfectie, en zelfs ernstige misdaden kunnen uw betrokkenheid oproepen, in plaats van onmiddellijke veroordeling. Dit kan u een meer compleet, invoelend persoon maken, met een potentieel voor contact met anderen op emotioneel niveau, in plaats van alleen maar te reageren op hun openlijk gedrag. In andere woorden, de andere kant van menselijke zwakheid in te zien is het gevoel die u voor anderen kunt opbrengen. U kunt zich voorstellen dat ze worstelen en “falen voor glorie”. Uw vergevingsgezindheid is een hoognodige kwaliteit in een wereld van strenge eisen en oordelen. 

   “Ik heb geduld in het verkeer, met irritante mensen, in de rij staan, etcetera. Ik ben geduldig en vriendelijk. Dit heeft mij geholpen om een goede verpleegster en consulente te zijn, en het heeft me in mijn persoonlijke leven geholpen om een betere echtgenote, moeder en vriendin te zijn.”  - Jane


CAPACITEIT VOOR NEDERIGHEID EN VERTROUWEN

   Vanwege uw achtergrond bent u waarschijnlijk verstoken gebleven van het “middelpunt van het universum” syndroom in onze samenleving. Dit gevoel van overdreven eigendunk en verantwoordelijkheid is resultaat van het belang dat onze samenleving hecht aan prestaties, zelf-bestemming, en macht. Als gevolg ervaren de meeste mensen een constante druk.

   Het is waar dat we veel belangrijke beslissingen moeten maken, en veel opties hebben. We hebben zowel de vrijheid als de last van het moeten kiezen van een carrière, gezin, woonplaats, bezittingen, persoonlijke smaak, en hobby’s. Maar er zijn veel zaken die we niet helemaal in de hand hebben – de meningen van anderen, onze eigen emoties soms, werkomstandigheden en inkomen, relaties, het weer, en veel andere factoren.

   Er valt veel te zeggen voor de kunst van het loslaten , de eigenschap om dingen te laten zijn voor wat ze zijn. In het fundamentalistische raamwerk nam dit de vorm aan van God overal voor te laten zorgen, op dezelfde manier als waarop een kind zich op zijn ouders verlaat. Er was een gezonde acceptatatie van het feit dat u niet alles weet, dat u niet alles kunt sturen, en het allerbelangrijkst, dat u dat ook niet hoeft te doen. (De keerzijde hiervan was natuurlijk dat dit ook betekende dat u niet verondersteld werd diep en serieus over grote kwesties na te denken.)

   Ironisch genoeg blijkt heel vaak dat u even goed krijgt wat u wilt, als u er niet zo veel moeite voor doet. Dat wil zeggen, u kunt meer te zeggen krijgen door minder te zeggen. Dit geldt vooral in gevallen van relaties en emotionele behoeften – liefde krijgen, seks, instemming, medewerking, en respect. U krijgt meer naarmate u minder eist.

   Ook al vanwege uw achtergrond, heeft u waarschijnlijk ervaring met u te ontspannen en aan te nemen dat alles goed gaat komen. “Zie naar de leliën in het veld .... “ zei Jezus. Gewoon “anderen niet aandoen wat u zelf niet aangedaan wilt worden.” Er ligt grote kracht in dit soort eenvoud. U mag blij zijn dat u belangrijke aspecten van het als een kind te zijn begrijpt, met openheid en vertrouwen.


BESEF VAN DANKBAARHEID

   “Geef dank in alle dingen” is een bijbelse frase die u gehoord zult hebben. Deze instelling van dankbaarheid kan een krachtig principe zijn voor het leven van een vol leven, alweer een positieve erfenis van uw religie. U werd verteld dankbaar te zijn voor al Gods gaven, en “uw zegeningen te tellen.” Bidden voor het eten was een eenvoudige daad van nederigheid. Omdat van u verwacht werd God regelmatig te loven en danken, kunt u nu een groter vermogen hebben om bewust en dankbaar te zijn voor de goede dingen in het leven. In uw huidige leven, zult u niet meer al het goede op dezelfde wijze aan God toeschrijven. Toch bent u zich er nog steeds van bewust grootse giften van het leven te krijgen. Het is een kunst om giften gracieus te accepteren – de schoonheid van een zonsondergang, de aanwezigheid van een geliefd persoon, de muziek van een symfonie. Niet vergeten dankbaar te zijn verhoogt de levensvreugde.


BEWUST ZIJN VAN EEN NIET-MATERIËLE WERKELIJKHEID

   Als u in uw verleden een persoonlijke religieuze ervaring heeft gehad, zult u een onmiskenbare ontvankelijkheid voor spirituele zaken behouden. Op dit punt aangekomen, zult u misschien niet weten wat u nu van deze ervaring moet denken. Dat wil zeggen, weet u misschien niet hoe die onder woorden te brengen, hoe die duidelijk te maken. Maar op een bepaald niveau van bewustzijn kunt u aanvoelen dat er meer is dan alleen deze materiële wereld. Deze gedachte kan zowel geruststellend als opwindend zijn. Het laat de deur voor u open om een nieuwe spiritualiteit te ontwikkelen – een die meer vormend is, beter mondig maakt en persoonlijk veelbetekenend is.


MORELE ONTWIKKELING

   Voor velen dienden bijbelse en kerkelijke voorschriften voor het aanleren van waarden en ethiek: op zondagsschool kunt u geleerd hebben over samen delen en vriendelijkheid, om niet te stelen, enzovoort. Als basis waren de Tien Geboden goede ideeën. Als kind en tiener had u waarschijnlijk geboden en beperkingen op uw gedrag, die voor het grootste deel goed werkten. Het “doen of niet doen” voorzag in gedragscodes voor zelfbeheersing, en voorkwamen dat u met kwalijke zaken ging experimenteren.

   Meer in het algemeen, u zult er waarschijnlijk bepaalde levensprincipes  op na houden die u oorspronkelijk in een religieuze context leerde. U zult bijvoorbeeld nog steeds geloven in “Behandel anderen zoals uzelf.... “Hebt elkander lief”, “Laat hij die zonder zonde is....” Terwijl u vordert in uw herstel van indoctrinatie en uw eigen benadering tot het leven ontwikkelt, kunnen sommige van deze principes wel eens blijken sterke punten in uw karakter te zijn.


VAARDIGHEDEN

   Religieuze groeperingen kunnen behulpzaam zijn in de persoonlijke ontwikkeling. Er bestaat vaak gelegenheid voor muziek beoefening en spreken in het openbaar. Jeugdgroepen, Bijbel studiegroepen en zondagsschool lessen boden gelegenheid voor leiderschap en onderwijzen. Voor degenen die langs de deuren gingen om te getuigen, was het aanleren van assertiviteit noodzakelijk. Over uw geloof te spreken in een seculiere context, zoals op een openbare school, kan uw moed gecultiveerd hebben om een minderheidsstandpunt uit te dragen. Hoewel uw standpunten nu geheel anders zijn, kunt u nog steeds de moed hebben voor uw overtuigingen uit te komen. Elke vaardigheid die u in uw betrokkenheid met de kerk leerde, is nog steeds de uwe! 


GEMEENSCHAPS ERVARING

   Tot een groep met gemeenschappelijke doelen en waarden behoren kan een waardevolle ervaring betekenen. Als u zou analyseren wat u als kerklid allemaal geleerd heeft, zou u verbaasd zijn. U kreeg waarschijnlijk gelegenheid te leren over menselijke relaties, over kwesties van leiderschap, organisatie talent, enzovoort. U kunt iets geleerd hebben over machtsstrijd binnen een organisatie, en ook over de krachten die een groep kan bieden. Een groep kan een samenhangende omgeving voor sociale steun zijn, of een plaats voor sociale contacten en plezier. Het kan een plaats zijn om relaties te onderzoeken. In potentie zijn dat allemaal elementen van uw erfenis.

   “Het was in die zin positief dat ik voor het eerst van mijn leven leerde van mensen te houden, zij het niet normale, menselijke liefde. Het werd beschreven als een goddelijk soort liefde, hetgeen betekende dat het een onnatuurlijk soort van liefde was dat geen rekening hield met de echte gevoelens die mensen voor elkaar kunnen hebben. Je moest altijd liefhebbend zijn; je moest altijd een soort welwillendheid ten opzichte van andere mensen hebben, zelfs als je je niet zo voelde. Maar het stelde me in staat tot openheid tegenover anderen.” - Cathy


GEZONDE SCEPSIS

   De wereld is vol van autoritaire en dogmatische systemen. Die kunnen religieus, politiek, filosofisch of iets anders zijn. U eenmaal “gebrand” hebbend aan uw voormalige indoctrinatie, maakt waarschijnlijk dat u nu extra alert bent op starre geloofssystemen in het algemeen. U bent zich nu beter bewust van de gevaren wanneer u uitspraken hoort over “waarheid” die alwetendheid impliceren, die waarnemingen beperken en alternatieven elimineren. Waarschijnlijk realiseert u zich nu dat geloven vreemde zaken zijn – zeer krachtig en vaak dienend tot niet openlijk toegegeven doelen, zoals heerschappij over anderen of het verbeteren van persoonlijke belangen. De prijs van dogmatisch denken is het sterk beperken van uw eigen gedachten-bereik en ondervindingen.

   Met een gezonde dosis scepsis kunt u nu meer open, flexibel en eerlijk zijn. Deze eigenschappen zijn hard nodig in een wereld vol onverdraagzaamheid en arrogantie.

   De krachten die u overhoudt uit uw ervaringen met religie zijn beduidend. In weerwil van de verwarring, droefheid en ontmoediging die u nu misschien ervaart, heeft u nu een bereik en diepgang die anderen niet hebben. U heeft waarschijnlijk belangrijke waarden, positieve karaktertrekken, en spirituele capaciteiten. U kunt uzelf nu uitdagen deze krachten te gebruiken om te helpen uw moeilijkheden te overkomen.


OEFENING 5.2: OPSOMMING VAN KRACHTEN

POTENTIËLE KRACHTEN:

  •   Besef van het diepere

  •   Zicht op het mogelijke

  •   Begrip van zachtaardigheid

  •   Besef van genade

  •   Capaciteit tot nederigheid en vertrouwen

  •   Besef van dankbaarheid

  •   Bewust zijn van een non-materiële werkelijkheid

  •   Morele ontwikkeling

  •   Vaardigheden

  •   Gemeenschaps ervaring

  •   Gezond scepticisme 


 Overzie de krachten hierboven en wijs degenen aan die u beschrijven. Schrijf iet over ieder daarvan, uzelf afvragend:

  •   Hoe is deze kracht mee specifiek van toepassing op mij?

  •   Hoe heeft deze mij geholpen in mijn huidige leven?

  •   Op welke manier kan ik deze kracht appreciëren en er op bouwen?


NAWOORD

   Max is een wijze man in zijn vijftiger jaren. Hij mijmert over zijn ontwikkeling en de sterke gevoelens die hij nog steeds bij zich draagt uit zijn fundamentalistische verleden:

   “Hoe kun je als kind een goedertieren en almachtige God in overeenstemming brengen met een intens gevoel van ellendige angst voor eeuwige verdoemenis? De meest levendige herinneringen aan de kerk waren voor mij de hellevuren en de immense, oneindige, onverdraaglijke pijnen en de onvoorstelbare angst. Dus Hem te eren en Hem te danken voor iedere “zegening” laat een kind alleen staan met zijn boosheid over zijn onmacht om te bekennen hoe bang hij is, in de herinnering van talloze nachten snikkend in bed doorgebracht vanwege zijn angst voor de hel en het schuldig zijn aan boosheid over een God waar hij niet om gevraagd had.

   Dan leert het kind dat zijn religie er maar een is van talloze anderen. In feite zijn de meeste mensen niet wat hij is. Dus kan God al die anderen verdoemen, zoals men hem wil laten geloven? Het was niet hun schuld waar en wanneer zij werden geboren.

   Dan begint de adolescentie. En het kind onderzoekt zij seksualiteit; alleen om verteld te worden dat zulk gedrag – en zelfs gedachten! – zonden zijn in de ogen van deze goedertieren God. Het ontdekken gaat natuurlijk toch door, maar ook de schuld en de boosheid. Er is geen uitweg: de “zonden” blijven doorgaan; de schuldgevoelens stapelen zich op; de gebeden falen.

   Nu slaat twijfel toe. Heel veel kleinigheden beginnen niet meer te “passen” – de muil van de walvis was niet echt groot genoeg; mensen begonnen niet in een tuin; dit christelijk gedoe  bestaat pas een paar duizend jaar; niemand weet hoe de menigte gevoed werd, hoe een gestorven lichaam op kon staan, hoe blinden konden zien, enzovoort, enzovoort. Vragen over deze dingen zijn zelf zonden. De duivel is aan het werk. God gaat door op zijn mysterieuze manieren.

   Zou dit allemaal zwendel kunnen zijn? Of een deel ervan? Niets daarvan, wordt hem gezegd. Alles is absoluut waar.  Om zelfs maar aan de onwaarschijnlijkste fabel te twijfelen, betekent alle geloof en alle hoop te verliezen.

   De hele boel wordt gewoon te veel om te slikken. En de woede en schuld zijn tot zo’n hoogte opgebouwd dat de enige keus is alles te dumpen. De uittocht is traumatisch en onzeker. Voor vele jaren blijft aversie bestaan tegen alles dat maar naar religie riekt. Als de breuk eenmaal gemaakt is, is er geen weg terug en dat is prima, zegt de jonge volwassene. Laat die stommelingen zich maar aan die onzin te buiten gaan! Dit blijft vele jaren zo. De woede blijft, maar de schuld en de vrees lossen op.

   Jaren van terugdenken over die ervaring verzacht de gevoelens een beetje. De god wordt gezien als een creatie voor degenen die hem nodig hebben. De god wordt gezien als zo veel verstandiger dan het beeld dat van hem geschilderd wordt. Een stille samenzwering ontstaat tussen de volwassene en het godsbeeld. Hij is verbijsterd over de dwaasheid van degenen die in zijn naam organiseren en verkondigen. Er komt een bijna vriendelijke, liefdevolle relatie, maar de man kan nog steeds niet geloven hoe die god de mensen zo dwaas kan laten zijn, en zo verkeerd. En hoe de mensen die onzin die hen omringt nog steeds kunnen blijven geloven. En erger nog, hoe konden zij ervan overtuigd raken die onzin ook aan anderen te moeten overbrengen?

   Dan begint een verlangen naar een spiritueel zelf de kop op te steken. Onderzoek en vragen leveren weinig op. De leegte is er nog. Maar de dingen uit het verleden kunnen die niet vullen."

_____



Bron:  http://www.marlenewinell.net/node/16

•   Hoofdstuk 1

•   Hoofdstuk 2

•   Hoofdstuk 3

•   Hoofdstuk 4

•   Hoofdstuk 6

•   Hoofdstuk 7


twitter-icon-64


OVERIGE ARTIKELEN/SITE MAP


Alle vertalingen van artikelen © Peter van Montfoort