visitors on myspace
DE KUDDE VERLATEN - DEEL 3 | POSITIEF ATHEÏSME <>

DE KUDDE VERLATEN - DEEL 3

image7313

MARLENE WINELL







UW BETROKKENHEID BEGRIJPEN


“Het is werkelijk waar dat het in al deze antwoorden en geruststellingen voorzag. Zelfs nu nog zou ik zo kunnen zingen, “Jezus houdt van me,” woord voor woord . Ik werd definitief en ultiem bemind.”  – Marty


   Als u terugkijkt op uw religieuze ervaringen, kunt u zich verbaasd en beschaamd voelen, en u zelfs generen om anderen erover te vertellen. Het is belangrijk deze gevoelens te erkennen. Het begrijpen van de redenen voor uw religieuze betrokkenheid kan u helpen uzelf beter te begrijpen. U kunt dan intelligente keuzes voor de toekomst maken. 

Het bewustzijn dat u nu heeft, kan maken dat uw vroegere betrokkenheid met het fundamentalisme nu erg vreemd lijkt

   Met de wijsheid van achteraf, is het altijd verleidelijk te oordelen. Het bewustzijn dat u nu heeft, kan maken dat uw vroegere betrokkenheid met het fundamentalisme nu erg vreemd lijkt. Daarom is het belangrijk voor u om te realiseren dat u nu niet meer dezelfde persoon bent. De keuzes en overtuigingen van toen, leken toen de meest verstandige – net zoals u een partner of carrière gekozen zou kunnen hebben waar u later spijt van kreeg. Het gaat er om dat u menselijk bent. U probeert er  het beste van te maken; niemand veroorzaakt ongeluk opzettelijk. 

   De factoren die te maken hebben met iets zo veelomvattend als een religieuze overtuiging zijn altijd complex en hebben te maken met bewuste keuze, druk van buitenaf, en innerlijke aansporing. Sommige van uw motieven kunnen nog steeds redelijk en natuurlijk lijken, zoals het veilig willen zijn na de dood, of tot een groep te willen behoren. Anderen kunnen nu obscuur lijken en kunnen beter als manipulaties gezien worden. Voorbeelden van manipulaties zijn het inprenten van ernstige schuld voor kleine vergrijpen, en het beletten van alternatieven. (Manipulaties worden in het volgende hoofdstuk besproken.)

   Dit hoofdstuk behandelt een aantal motieven voor religieuze overtuiging, met het doel u te helpen ze te begrijpen en daardoor te accepteren, en uzelf te vergeven. Hopelijk komt u er dan toe het verleden als een belangrijke ervaring te zien. U kunt dan de veroordeling opgeven en een ruimhartige compassie voor uzelf ontwikkelen.

   Later in dit boek zullen we ook de krachten onderzoeken die u verwierf uit een religieuze overtuiging. Hoewel er aanzienlijke schade geweest kan zijn, kan het ook waar zijn dat u gegroeid bent als gevolg van die betrokkenheid. Dit aanvaarden kan de basis vormen voor verdere groei.

GEZINS- EN SOCIALE DRUK

   "Ik werd geheel omringd door een religieus wereldbeeld. Ik werd bekeerd toen ik vier jaar oud was en we hadden thuis altijd dagelijkse erediensten. Ik las iedere ochtend mijn Bijbel – heel nauwgezet – en nam die zeer serieus. Ik geloofde helemaal dat er een God en een Jezus waren en dat de inzet voor de eeuwigheid was, en dat ik het juiste moest doen om naar de hemel te gaan.” - Michael


   Een christen worden in een christelijk gezin is nauwelijks verrassend. Het is de kijk op het leven die men daar leert. Het gezin kan regelmatig naar de kerk gaan, over religie praten, religieuze boeken lezen , en gezins- “erediensten” hebben. Bepaalde christelijke aannames worden gemaakt, en bepaalde waarden bijgebracht. Kleine kinderen worden hierbij betrokken, zonder enige keus te hebben. Het gezin filtert de werkelijkheid zodanig dat daardoor de waarnemingen en het ontwikkelend wereldbeeld van de kinderen bepaald wordt. Als het gezin actief is in de kerk, bestaat er een nog groter milieu dat haar opvattingen versterkt. Totdat de kinderen volwassen genoeg worden om kritisch te zijn, groeien ze op in de veronderstelling dat de religie van hun omgeving de waarheid is.

   De invloed die gezin en sociale groep uitoefenen houdt meer in dan alleen het beperken van informatie. Vanuit het oogpunt van het kind is de pressie om te conformeren enorm. Kleine kinderen zijn volledig van hun ouders afhankelijk voor overleving – in de steek worden gelaten worden kan de dood betekenen. Fysieke behoeften, elementaire veiligheid en emotionele zekerheid worden dan op het spel gezet. Zoals John Bradshaw (1990) een vooraanstaand auteur op het terrein van herstel, uitlegt, “ Ieder kind heeft een desperate behoefte te weten dat a) zijn of haar ouders gezond zijn en in staat voor het te zorgen, en b) dat het er aan toe doet voor zijn ouders.”

   Deze afhankelijkheid is de reden waarom kinderen loyaliteit aan hun ouders instandhouden ondanks een slechte behandeling. Het afwijzen van zelfs een gevaarlijke gezinssituatie is gewoon niet mogelijk voor kinderen, omdat die meestal geen andere opties hebben. In het werken met cliënten aan het erkennen van de realiteit van hun kindertijd en het ontwikkelen van compassie met zichzelf, vraag ik vaak, “Wat had u anders moeten doen? Uw ouders als incompetent beoordelen en voor een nieuw stel gaan winkelen?” De realiteit is dat kinderen hun zicht op de werkelijkheid aanpassen, vasthoudend aan geloof in hun ouders onverschillig wat, omdat die alles zijn dat ze hebben. Daaraan twijfelen is in essentie de dood riskeren.

   In een fundamentalistisch gezin staat het religieuze wereldbeeld integraal in de werkelijkheidsopvatting van de ouders, en wordt dit door de kinderen geabsorbeerd, samen met een groot aantal andere aannames en opvattingen. (Dit onderwerp wordt verder besproken in hoofdstuk 6, over gezinnen.)

   Gezinsinvloed op religieuze opvoeding hoeft niet altijd alleen van de ouders te komen. John is hier een voorbeeld van. Zijn vader was meestal afwezig en was alcoholicus. Johns moeder voedde drie kinderen op, worstelde met haar gezondheid, en stierf tenslotte toen John veertien was. Vanaf de leeftijd van elf jaar had zijn tante een veel grotere invloed op hem, en zij nam hem later op in haar huis. Haar fundamentalistische kerk werd het centrum van John sociale activiteiten.


   “Mijn tante vertelde me over het  wedergeboren worden en benadrukte wat de Bijbel te zeggen had. We hebben allen gezondigd en voldoen niet aan Gods Woord. En als je in Hem gelooft zul je een eeuwig leven hebben. En ik geloofde eenvoudig dat de Bijbel waar was. Ik had echt nooit geleerd dat in twijfel te trekken.

   Mijn tante werd een nieuwe moeder. Ze begon me naar zondagsschool te sturen. Het was allemaal nieuw voor mij en ik kende daar niemand. Ik kreeg uitnodigingen van een paar van de oudere leden die de jeugdclubs runden, om op weekdagen ook eens te komen. Ik was een liefhebber van athletiek en zij hadden heel veel sporten die mij aanspraken. Dan begin je natuurlijk te werken aan bijbelverzen; je begon bijbelverzen uit je hoofd te leren en kreeg daar oorkondes en speldjes en dat soort dingen voor.”


    Het fundamentalistische christelijke gezin maakt meestal ook deel uit van een aparte en machtige subcultuur. Net zoals deel uitmaken van een gezin dit is, heeft ook culturele identificatie een krachtige overlevingsfunctie. In zijn schrijven over interculturele communicaties, drukt David Hoops het als volgt uit:


   “Vanaf de geboorte beginnen we ons te vereenzelvigen met datgene dat in ons levensonderhoud voorziet, en dat te bevestigen – onze ouders, ons gezin, onze culturele groeperingen. Het geloven dat zijn groep de juiste is en verdedigd moet worden voorziet menselijke wezens, of heeft ze voorzien, van een van hun meest effectieve verdedigingen tegen verwoestingen door de natuur of andere menselijke wezens. Sterkte ligt in de groep .... De voornaamste karaktertrek van een etnocentrisch individu is de nogal schaamteloze zelfverzekering van persoonlijke en culturele superioriteit (“mijn manier is de beste manier”) gepaard gaande met het denigreren van andere culturen en andere manieren. De etnocentrische impuls is om de wereld in twee delen te verdelen – in wij en zij (het wij-zij conflict)."


   De wereld van de fundamentalist past bij diens obsessie. Deze vertoont de karakteristieken van een cultuur die door Hoopes geïdentificeerd wordt als “gewoonte gedrag, culturele aannames en waarden, denkpatronen, en communicatie stijl.” Kijk maar eens in een christelijke boekwinkel en u ziet de attributen: boeken, muziek, wanddecoraties, sieraden, etc. Veel “wedergeborenen” omringen zichzelf nogal defensief met deze zaken.

   Religie kan ook meer in het algemeen ingeweven zijn in de structuur van de culturele identiteit van een groep. Vooral het kerkelijk leven van Afro-Amerikanen is historisch belangrijk geweest, en vormde het middelpunt van hun gemeenschapsleven. Tijdens de slavernij-periode verbonden kerken onderling de Underground Railroad [red.: Een groot informeel netwerk van mensen die ontsnapte slaven hielpen naar de noordelijke staten en Canada te vluchten]. Later stonden ze centraal in de burgerrechten beweging. Paul, een Afro-Amerikaan, legt uit hoe de kerk deel van zijn leven was. Het achterlaten van religie betekende voor hem daarom een groter verlies:

   “In een zwarte gemeenschap is de kerk het centrum van veel activiteiten, inclusief dagopvang en politieke samenkomsten. Iedereen in de gemeenschap was er op enige wijze mee verbonden. De meeste predikanten woonden in de stad, en hadden andere banen. Mijn predikant was ook hoofd van de basisschool. Vanaf de baseball training ging ik rechtstreeks naar de jeugddienst op woensdagavonden – met mijn sportschoenen nog aan. De trainers wisten van de jeugddiensten, zodat ze de oefentijden zodanig aanpasten dat we om halfzes klaar waren en om zes uur naar de kerk konden gaan.”


    Deze familie- en sociale krachten vertegenwoordigen machtige, vaak onbewuste elementen die verklaren waarom mensen zo ingegraven worden in religieuze groeperingen. Na verloop van tijd kan het resulterende gevoel er bij te horen en er aan toe te doen, erg belangrijk blijven. Zelfs als men ouder wordt en beseft dat de optie om te vertrekken bestaat, zijn er nog  steeds dwingende redenen om de goedkeuring van familie en gemeenschap te prefereren.


VOORDELEN VAN HET GELOOF

   “Soms verlang ik weer naar dat gevoel van geborgenheid dat het in de kudde zijn en het opvolgen van alle regels kon brengen. Het voelt koud en eenzaam hier, hoewel ik weet dat ik psychologisch gezonder ben waar ik nu sta. Maar ik ben jaloers op mijn broers en zusters die nog in de kudde zijn, en zich koesteren in de zonneschijn van de goedkeuring door de kerk en van mijn ouders,” - Margaret


    Als menselijke wezens hebben we allen essentiële behoeften waaraan het fundamentalistische systeem tegemoet schijnt te kunnen komen. Hoewel een geloofssysteem op manupilatieve wijze “verkocht” kan worden, is het ook belangrijk in te zien hoe het diepe behoeften kan bevredigen. Er zijn definieve voordelen aan religieuze betrokkenheid. Psycholoog Abraham Maslow (1970) stelde het begrijpen van basale menselijke behoeften voor als een hiërarchie, beginnend bij primitieve overlevings- of noodzakelijke behoeften, als volgt:

•   Overleving – voedsel, water en beschutting

•   Veiligheid – fysieke en psychologische zekerheid

•   Saamhorigheid – liefde en acceptatie

•   Eigenwaarde – goedkeuring en erkenning

 Wanneer aan deze behoeften is voldaan, kunnen mensen hun meer complexe “wezensbehoeften” vervullen:

•   Intellectuele verrichtingen – begrijpen en onderzoeken

•   Esthetische waardering – orde, structuur en schoonheid

•   Zelfverwezenlijking – volledige realisatie van eigen potentieel, het proces van worden wie u bent

 De religieuze en sociale wereld van het fundamentalisme voorziet in veel van deze zaken, vooral in de noodzakelijke behoeften. Voor sommigen worden ook de wezensbehoeften in bepaalde mate vervuld. 

 Op het gebied van filosofie schijnt fundamentalisme tegemoet te komen aan de meeste basisbehoeften en moeilijke kwesties. Sind het begin van de vastgelegde geschiedenis toont de literatuur een afspiegeling van diverse menselijke inspanningen om de vaak beangstigende en pijnlijke menselijke conditie te begrijpen en er mee om te gaan. In essentie zijn religieuze systemen meesterlijke pogingen om enige greep op onze levens te verwerven. Irving Yalom (1980), psychiater en existentieel humanist, beschrijft vier menselijke kerndilemma’s: dood, verantwoordelijkheid, isolatie en betekenis. Het christelijke fundamentalisme schijnt voor ieder daarvan zeer goede antwoorden te bieden, ambiguïteit te elimineren en een natuurlijk, menselijk verlangen naar veiligheid te bevredigen.

 Er is niets inherent verkeerd aan het tegemoetkomen aan menselijke behoeften. In de praktijk echter, worden deze behoeften overdreven en worden ze gebruikt om potentiële bekeerlingen angst aan te jagen, teneinde ze in te lijven en te houden. In fundamentalisme worden de gevaren van het leven - zowel het huidige als in het hiernamaals – benadrukt. Ongeloofwaardige bedreigingen en beloften worden geuit over hemel, hel en wonderen hier op aarde. Het resultaat is dat mensen door deze benadering onmachtig worden om zelf in hun behoeften te voorzien. Aangezien de bron voor alle geboden gunsten extern is, en afhankelijkheid van God en kerk, kwijnen interne bronnen weg. Dit proces breekt de eigen innerlijke kracht af en wordt dan een ernstige bedreiging voor het menselijk welvaren.

 De volgende secties beschrijven de attracties van het fundamentalisme in meer detail; met als doel u te helpen diegene daarvan te herkennen die het meest overtuigend voor u waren. Uw gewaarwording van deze factoren kan u helpen uw eigen motivatie beter te begrijpen.


GEBORGENHEID EN VEILIGHEID


VAN DE DOOD GERED WORDEN

   “Ik ben de Opstanding en het Leven; die in Mij gelooft zal leven, al ware hij ook gestorven; En een iegelijk, die leeft, en in Mij gelooft, zal niet sterven in der eeuwigheid.” (Johannes 11:25-26) 


   De meest zorgwekkende kwestie in het menselijk bestaan is wellicht die van de sterfelijkheid. Veel van het menselijk gedrag kan gezien worden als een inspanning om het leven te verlengen en de afschrikking van de dood te vermijden. Met onze ontwikkelde taal en intellect zijn we op unieke wijze in staat om toekomstige gebeurtenissen te overzien, hetgeen - hoewel het een voordeel is wanneer het de planning van een positieve uitkomst betreft - ook een angstaanjagende last kan zijn. Weinig mensen voelen zich op hun gemak wanneer ze zich hun eigen dood, ontbinding en verdwijning uit het bestaan voorstellen. “Gered zijn” betekent een verlichting in de confrontatie met de eigen sterfelijkheid, die oud worden, ziekte en kwetsbaarheid inhoudt. Uiteindelijk vertegenwoordigt de dood verlies van  betekenis. Auteur Paul Kurtz in zijn boek ‘The Trancendental Temptation’ (1986) bespreekt de manier waarop angst voor de dood religieus geloof aanwakkert. Hij wijst er op dat mensen kathedralen hebben opgericht en ceremoniëlen en festiviteiten hebben uitgevonden, allemaal om het sterfelijke bestaan te ontkennen, en meer toe te voegen aan het menselijk drama.

   Bovendien suggereert fundamentalisme een nog veel slechtere toekomst dan de fysieke dood – namelijk veroordeling en bestraffing in het hiernamaals, een soort doorlopend sterven. Gegeven dit alternatief, spreekt het aanbod van verlossing enorm aan. Het is een natuurlijke overlevingsimpuls om de vraag van de godsdienstleraar te stellen in Lukas 10:25: “Op een dag was er een godsdienstleraar die wilde onderzoeken of Jezus' ideeën wel zuiver waren. "Meester", vroeg hij, "wat moet ik doen om eeuwig leven te krijgen?" Nina beschreef haar inzicht in deze motivatie in haar leven:


   “De herinnering aan een dode in mijn familie toen ik jong was, maakt deel uit van het begrijpen van mijn levensweg. Als je over je eigen dood nadenkt en je bang bent in dat laatste moment veroordeeld te worden, of dat het echt pijnlijk en beangstigend gaat worden, grijp je je op dat punt overal aan vast.”


GEBORGENHEID IN DIT LEVEN

   “Veilig ben ik, veilig ben ik in de holte van Zijn hand. Over gewaakt, over gewaakt, met Zijn liefde voor eeuwig, geen kwaad kan mij deren, geen vijand mij bang maken, want Hij waakt dag en nacht, geborgen ben ik, geborgen ben ik in de holte van Zijn hand.  – Populair kerklied


    Het fundamentalistische christendom belooft ook dagelijkse bescherming tegen “zonde en Satan.” De wereld wordt als gevaarlijk beschouwd en het kwaad loert overal. Het leven wordt gezien als een veldslag en een worsteling. Vandaar dat Paulus de christenen aanmoedigde: “Doet aan de gehele wapenrusting Gods, opdat gij kunt staan tegen de listige omleidingen des duivels.”(Efeziërs 6:11), en Petrus waarschuwde uit te kijken voor de duivel die rondsluipt als de brullende leeuw (1 Petrus 5:8). Door het aanjagen van zulke angsten, kan het van het grootste belang lijken om tegen het dagelijks leven beschermd te worden. Gegeven het feit dat voor veel mensen het leven te veeleisend is, kan dit soort overdrijving zeer effectief blijken. Het vereist moed en uithoudingsvermogen om met de problemen in deze wereld om te kunnen gaan, en onverwachte trauma’s kunnen verschrikkelijk zijn. Wie zou zich daar niet aan willen onttrekken?

    Geruststellende christelijke afbeeldingen tonen God als vader, Jezus als de goede herder en beschermer. Als zijn schapen, zijn gelovigen nooit alleen of onveilig. Populaire psalmen beschrijven geborgenheid en veiligheid, zoals bijvoorbeeld Psalm 91.

    Met God als beschermheer, schijnen de gevaren en onzekerheden in het leven niet zo bedreigend. Alles wat de gelovige moet doen is “vertrouwen en gehoorzamen” zoals het lied zegt. “Leidt mij verder”, zegt een andere psalm. Volgelingen worden kleine schaapjes genoemd of kinderen die bescherming nodig hebben en verdienen.

   Mensen zijn geneigd zich zorgen over de toekomst te maken. We willen gebeurtenissen en omstandigheden aan zien komen; we willen graag garanties. Huwelijkse beloften, verzekeringspolissen, pensioenen, spaarrekeningen, juridische contracten en een eed van trouw zijn allen voorbeelden van deze wens. Het is moeilijk te leven met onzekerheden en ambiguïteit, vooral als men twijfelt aan de eigen capaciteiten om daarmee om te kunnen gaan. Het fundamentalisme parasiteert op deze normale zorgen van mensen, door de wereld af te schilderen als totaal onbeheersbaar en de mens als in essentie hulpeloos.


BESCHERMING TEGEN ZICHZELF

   “Want ik weet, dat in mij, dat is, in mijn vlees, geen goed woont; want het willen is wel bij mij, maar het goede te doen, dat vind ik niet. Want het goede dat ik wil, doe ik niet, maar het kwade, dat ik niet wil, dat doe ik. Ik ellendig mens, wie zal mij verlossen uit het lichaam dezes doods? Ik dank God, door Jezus Christus, onzen Heere.” (Romeinen 7:18-19, 24-25)


   In het fundamentalisme worden moeilijke kwesties in het leven concreet gemaakt en betrekkelijk makkelijk op te lossen. Men kan bijvoorbeeld diepere gevoelens naar de oppervlakte brengen – door goed en kwaad op zulke voorstellingen als Christus, God en Satan te projecteren – en daarmee de complexiteit van de psyche simplificeren. Het naar boven brengen van de diepere gevoelens kan inwendige vertwijfeling doen afnemen en op die manier het gevoel teweegbrengen van zichzelf gered te zijn. Hoewel de persoonlijke ontwikkeling belemmerd wordt, is het resultaat een welkome verlichting van de innerlijke onrust.

   Het fundamentalistische geloofssysteem exploiteert wat een natuurlijke neiging kan zijn om te ontsnappen aan de veeleisende inspanning om persoonlijke volwassenheid te bereiken. Het ego is onbetrouwbaar vanwege zijn inherente kwaad en zwakte; daarom is redding van het gevaarlijke zelf absoluut noodzakelijk.


BEGELEIDING


ONTSNAPPING AAN VRIJHEID EN VERANTWOORDING

   In het fundamentalistische raamwerk is besluitvorming een kwestie van aan Gods wil te voldoen, en gaat dit zelfs zo ver als te zoeken naar Gods blauwdruk voor het leven. Het enige duidelijke verlangen dat u gegund wordt is God lief te hebben en aan zijn wil te voldoen, zoals in “Niet naar mijn wil maar die van u.” (Marcus 14:36). Dit kan een hele opluchting zijn. Zoals de grote filosofen bevestigen, is de menselijke vrijheid inderdaad een diep zorgwekkend dilemma. We moeten keuzes maken. We zijn verantwoordelijk voor onze levens. Op het diepste niveau veroorzaken onze percepties onze beleving. Zoals Yalom (1980) het beschrijft, kan het geconfronteerd worden met verantwoordelijkheid enorm onzeker maken. De mens is vreemd genoeg “tot vrijheid gedoemd”. Daarom, zegt hij, zoeken we structuur, autoriteit, grootse ideeën, magie, iets dat groter is dan onszelf.

   Het fundamentalistische christendom verlicht de last van verantwoordelijkheid zeer grondig. Wanneer men “wedergeboren” is en zijn plaats in het “gezin van God” vindt, worden eigen vrijheid en verantwoordelijkheid ingeruild voor het gemak van het blindelings volgen van de bestemming. 


ETHIEK EN MORAAL

   Op meer concreet niveau voorzien rigide religies in richtlijnen voor het dagelijks gedrag. Er zijn ethische en morele geboden in overvloed, en in sommige kerken zeer specifieke regels. In het licht van de huidige vele keuzen in levensstijl, en de in het algemeen lossere sociale zeden, worden deze richtlijnen door velen op prijs gesteld.

   Vroeger was het bijvoorbeeld zo dat de gemeenschap in het algemeen, bezwaar had tegen het samenwonen van ongetrouwde stellen. Nu dit meer acceptabel is, verwachten veel mensen van hun kerken om te verordonneren dat “in zonde leven” verkeerd is. Talloze andere kwesties zijn nu vaag, en religie kan het makkelijker voor u maken om uw positie te bepalen.

   Verantwoorde keuzes maken en hiervoor de verantwoording accepteren kan voor iedereen moeilijk zijn. In de fundamentalistische levensvisie krijgen richtlijnen al gauw de vorm van “doen of niet doen” – van goed of verkeerd gedrag. Dit kan een gevoel van veiligheid teweegbrengen doordat de grenzen bepaald zijn, net als een ouder grenzen zet voor het kind. Mensen die niet op hun eigen oordeel vertrouwen kunnen religie gebruiken als zelfcontrole, en concluderen dat zonder dat onheil onvermijdelijk is. Zelfs als volwassene kunt u er mee wegkomen het klare denken  dat noodzakelijk is voor ethische volwassenheid uit de weg te gaan.

   Jerry herinnert zich zijn jeugd als een heel onstabiele tijd waarin hij dacht dat hij grote problemen tegemoet ging. Naar zijn mening redde het lid worden van een kerk hem van de valstrikken van de wereld en zijn eigen zwakheden:

   “Ik zie die ervaring niet als geheel negatief. Ik kan zien dat ik in ieder geval uit grotere problemen werd gehouden. Ik weet niet wat er van mij zou zijn terecht gekomen als ik niet een fundamentalist was geworden. Zoals je weet wordt fundamentalisten voorgehouden een zeer moreel leven te leiden, en van alcohol en drugs en zo af te blijven, zodat ik daar niet aan verslaafd kon raken, wat anders goed mogelijk zou zijn geweest.”


    Religie wordt ook gebruikt om het gedrag van anderen te beheersen. Strenge regels voor de hele groep te hebben geeft een extra graad van veiligheid. Velen geloven dat religie op gemeenschapsniveau noodzakelijke richtlijnen heeft gegeven, zonder welke er chaos zou zijn geweest. Vooral fundamentalisten overdrijven de verdorvenheid van het mensdom, en schilderen een negatief beeld van menselijke wezens als zijnde egoïstisch en gewelddadig.

    Omdat we als mensen inderdaad een aantal afspraken moeten maken over gedragsregels, kan het lijken dat een goddelijke autoriteit hierbij noodzakelijk is. Hierbij wordt over het hoofd gezien dat mensen een intuïtieve kennis van ethiek hebben. Ze kunnen hun eigen gedragsregels ontwikkelen en goed werkende sociale overeenstemming bereiken. Hoewel dit moed vergt en hard werk, bestaan er veel voorbeelden van gemeenschappen die een verscheidenheid aan methoden hebben ontwikkeld die goed werken, maar die worden over het hoofd gezien.


VERBONDENHEID


ULTIEME INTIMITEIT

   “Als iemand Mij gehoorzaamt, blijkt daaruit dat hij van Mij houdt. Wie van Mij houdt, zal ervaren dat mijn Vader ook van hèm houdt. Ik zal van hem houden en hem duidelijk laten zien wie Ik ben."(Johannes 14:21)


    We willen allen geliefd zijn en geaccepteerd worden. Een verlangen naar eenheid, naar verbondenheid, naar onvoorwaardelijke liefde, is een natuurlijk verlangen. Toch moeten we als mens het existentiële dilemma van afzondering onder ogen zien - de conditie van het ultieme alleen staan ondanks onze vele relaties. Dit alleen staan kan op een kernniveau zo beangstigend werken dat mensen bewustwording ervan vaak vermijden. De fundamentalistische christen lost dit probleem op door de ultieme, meest intieme relatie – een volmaakte, oneindige relatie met God:

   “ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voltooiing van deze wereld.”(Mattheus 28:20)


   Dit gevoel van een kosmische relatie wordt het meest dramatisch beschreven als persoonlijke intimiteit met Jezus Christus: geruststellend, bevredigend, en opwindend, als een ideaal huwelijk, in de hemel culminerend in “het avondmaal van de bruiloft des Lams” (Openbaring 19:9)

   Christelijke gezangen zijn soms als liefdesliedjes, bijvoorbeeld “Jezus, minnaar van mijn ziel”, en “Gewoon samen dicht aaneen lopen.”


GEZIN VAN GOD

   “Bedenk toch hoe groot de liefde is die de Vader ons heeft geschonken! Wij worden kinderen van God genoemd, en dat zijn we ook. Dat de wereld ons niet kent, komt doordat de wereld hem niet kent. Geliefde broeders en zusters, wij zijn nu al kinderen van God. Wat we zullen zijn is nog niet geopenbaard, maar we weten dat we aan hem gelijk zullen zijn wanneer hij zal verschijnen, want dan zien we hem zoals hij is.” (1 Joh. 3:1-2)


    Een hunkering naar familie is normaal. Menselijke baby’s zijn totaal afhankelijk van de zorg en bescherming door de ouders. Kinderen hebben koestering nodig voor hun emotionele en psychische overleving. Een deel van ieder individu, ongeacht de leeftijd, blijft kinderlijk en heeft zorg nodig. En aangezien zelfs in de beste families sommige tekortkomingen voorkomen, is het begrijpelijk wanneer iemand uitdrukking geeft aan zijn verlangen naar een beter familie. Zodoende is het een krachtig idee te worden herboren in het “goddelijk gezin” waarin in iedere behoefte wordt voorzien, en men een geliefd en bevoordeeld kind van God kan zijn.  

   Op het emotionele vlak beschrijven veel christenen hun redding als een soort thuiskomen, zoiets als de verloren zoon in de Jezus allegorie. Een “hemelse vader” te hebben kan een gevoel van geborgenheid en het ultieme ergens thuishoren geven. En toch, omdat alles in dit systeem gespiritualiseerd wordt, kunnen menselijke emotionele behoeften gemaskeerd of aan het zicht worden onttrokken. Sheri realiseerde zich jaren later hoe haar behoeften werden genegeerd:

   “De ‘Godvormige’ leemte die ik had was misschien niet spiritueel, maar in feite emotioneel. Ik gebruikte mijn geloof terwijl ik opgroeide om leegte te vullen. Ik zou niet weten of ik een spirituele leemte had tenzij mijn emotionele leemte eerst gevuld werd – en dan nog eens kijken of er een restje leemte was.”

    De goddelijke ouder schijnt ook garanties te bieden waarin de sterfelijke ouders niet kunnen voorzien, nu of in de toekomst. God de Vader houdt een rol in stand die kinderen zo graag van hun ouders zien, door alwetend, almachtig en altijd beschikbaar te zijn. Zodoende helpt het eeuwig kind in een kosmisch gezin te blijven de jong volwassene af van de  opdracht waar alle jong volwassenen voor staan: de ouders los te laten en hun grenzen en beperkingen onder ogen te zien. Men kan weigeren volwassen te worden en zich daartoe gerechtigd te voelen.

   De verlangen naar familie is zelfs nog meer intens bij mensen die pijnlijke of onbevredigende ervaringen in het gezin hadden. In een dergelijk gezin kan aan basis behoeften niet zijn voldaan, soms met ernstige gevolgen. De familie van God is dan erg verleidelijk, en “broeders en zusters in Christus” kan in een reële behoefte voorzien. In het geval van Peter deed de emotionele leegte thuis hem vluchten in een andere werkelijkheid:


   “Mijn moeder was altijd erg afstandelijk, afgesloten ergens in haar eigen wereld, raakte ons nooit veel aan, of scheen zich iets aan te trekken van onze gevoelens of gedachten. En mijn vader at zelfs meestal niet aan tafel, maar zat voor de TV bier te drinken. Ik verving dit gebrek aan aandacht van ze door naar een fundamentalistische kerk te gaan. Ik was daar de enige van mijn leeftijd, dus kreeg ik veel aandacht. Mijn religie werd mijn hele leven. Die vervulde een emotioneel vacuum; die gaf me een doelgerichtheid. Het was de gelukkigste tijd van mijn leven.”


ERGENS BIJ HOREN

   Hoewel sommige mensen meer teruggetrokken zijn dan anderen, hebben de meesten er behoefte aan geaccepteerd te worden en ergens bij te horen. Vooral in deze huidige tijd van grote mobiliteit en wijd verspreide familieleden, kan er groot gebrek zijn of behoefte bestaan aan gemeenschap. Wanneer u “wedergeboren” bent, verwerft u het lidmaatschap van een heel grote, maar exclusieve club. De “broederschap van gelovigen”, of het “lichaam van Christus” kan een ongelooflijk sociaal ondersteuningssysteem zijn.


   “Zo dan, terwijl wij tijd hebben, laat ons goed doen aan allen, maar meest aan de huisgenoten des geloofs.”  (Galaten 6:10)


   Fundamentalistische christenen vormen een complete subcultuur met een gemeenschappelijke taal, geloofssysteem en gedragsregels. Net zoals bij andere subculturen, maar zelfs nog meer, kan het voor leden heel geruststellend zijn zo wijdverspreid geborgenheid en begrip te vinden. Vooral binnen een denominatie, kunnen gelovigen naar nieuwe plaatsen reizen en zich daar onmiddellijk binnen de kerkgemeenschap thuisvoelen. Evangelische gelovigen wereldwijd delen een gemeenschappelijk doel dat hen verenigt. Bovendien kan ieder kerk of bijbelgroep een sociale groep vormen met alle voordelen van een gemeenschap. Precies zo als in een klein stadje, kennen mensen elkaar vaak, en voelen dat zij er aan toe doen. De leden kunnen ontsnappen aan de anonimiteit van de wereld. Vaak is er een rol voor iedereen – in het muziek programma, in de jeugd groep, de zondagschool, in diensten voor de gemeenschap, dagopvang, enzovoort. Veel kerken sponsoren evenementen die hoofdzakelijk sociaal gericht zijn – soepmaaltijden, kerstliederen zingen, uitstapjes voor de jeugd.

   De gewoonte van kerkgang kan ook structuur en stabiliteit aan het leven verschaffen. Kerken leveren zowel rituelen als steun bij overgangen in het leven, zoals de doop, het huwelijk en de dood. De kerkgemeenschap kan heel belangrijk zijn in tijden van nood, terwijl daarentegen het idee van alleen staan of uitgesloten worden bijzonder beangstigend kan zijn. Duurzame vriendschappen worden vaak in kerk of zondagsschool gesloten.

   In de charismatische variëteit van het fundamentalisme kunnen samenkomsten in de kerk haast op feestjes lijken, met zang en dans, en het spreken in tongen. Gedeelde omhelzingen en tranen, getuigenissen en gebeden, zorgen voor grote emotionele ontlading en saamhorigheid. Een vroegere aanhangster beschrijft haar ervaring als kind op zomerkamp als volgt:


   “Ik had mijn eerste “bergtop” religieuze ervaring van het vervuld worden door de Heilige Geest. Mijn nicht en mijn vriendin en ikzelf – en de meeste andere meisjes in de hut – hadden deze extatische, tot tranende roerende vervulling van de Heilige Geest en werden verlost van onze zonden, volgens fundamentalistisch doctrine. Plotseling hielden we van de bejaarde predikant, van elkaar, en van iedereen anders! We praatten de hele nacht en probeerden de “uitgesloten” meisjes in onze hut te overreden hetzelfde te doen.

   Ik moedigde Debbie aan naar het altaar te gaan om van de Heilige Geest vervuld te worden, hetgeen ze deed terwijk ik haar begeleidde. Iedereen kwam naar voren en huilde en omhelsde elkaar. De meisjes in de hut baden, huilden en omhelsden elkaar. Debbie en ik bezwoeren elkaar voor altijd de beste vriendinnen te zijn, kropen samen en praatten in het bovenste bed. We giegelden zoveel dat niemand ons stil kon krijgen.”


BETEKENIS

  “Ik herinner me dat toen ik nog naar de middelbare school ging, ik ‘s avonds vaak vanaf de achterveranda van ons huis naar de lucht zat op te kijken en dat gevoel had één met God te zijn, denkend dat hij daar echt was. Het schonk betekenis aan het leven, denk ik. Je kon zien dat je leven hier op aarde echt deel uitmaakte van een groter gebeuren waarin alles op het spel stond, en dat de consequenties enorm waren, en dat het betekenis aan je leven gaf.” - Terry


KOSMISCHE SAMENHANG

   Eeuwenlang hebben filosofen zich afgevraagd of het universum willekeurig en zonder betekenis kan zijn. Existentialisten hebben welsprekend het angstaanjagend idee besproken van een onverschillig heelal waarin het individu slechts een toeval zonder betekenis zou zijn. Voor iemand die door zulke angst verontrust wordt, kan religie betekenis en doel bieden. Het zegt dat de wereld helemaal niet chaotisch is, dat er een onderliggende reden is die alles verklaart, een kosmische samenhang die maakt dat alles rationeel lijkt.

   Intellectuele ambiguïteit kan zeer verontrustend zijn. Het is altijd gemakkelijker ergens zeker van te zijn. Een religie die voorziet in alle antwoorden bespaart u de frustratie en ongerustheid die onvermijdelijk gepaard gaan met moeilijke kwesties. Vooral het fundamentalisme is dogmatisch en gedetailleerd in het beschrijven van het grote plan. De Bijbel wordt geboden als het onfeilbare woord van God, dat het verloop van de geschiedenis openbaart, het plan voor verlossing van zonden en voorspellingen voor de toekomst biedt. Redenen en rechtvaardigingen worden gegeven. En voor alle vragen die nog resten, bestaat de ultieme geruststelling die komt met het vertrouwen dat een goedgunstige vader God alles onder controle heeft.

   Nog bovenop de emotionele geruststelling van een religieus systeem, komt de esthetische voldoening over een universum dat een groots ontwerp weergeeft. Volgens Maslow is een van onze behoeften voor “regelmaat, structuur en schoonheid.” De veronderstelde verantwoording voor het leven te vinden kan voelen als het oplossen van een moeilijke puzzle. 

   Daniël werd opgevoed in een religie die geen duidelijk raamwerk voor geloof gaf, of veel richtlijnen had. Na de middelbare school ging hij studeren aan een centrum voor de studie over christelijke apologeten in Engeland, opgericht door een toonaangevende fundamentalistische intellectueel. Voor een intelligente jongeman zoekend naar een gevoel van orde, scheen de setting perfect:

   “De gedachte aan een wereld als duister en chaotisch zijnde, zoals sommige mensen denken dat die is, vervulde me met afschuw. Ik was de chaos zoals ik die had ondervonden moe. Ik wilde erg graag een basis vinden voor een morele orde. Dus was ik erg blij toen ik iets vond dat een solide basis scheen te vormen voor moraliteit. Ik was ontevreden over het relativisme dat de overhand had, tenminste op mijn middelbare school, een soort chaos en genotzucht. Ik ging daar beslist tegenin.”

    Als je gelooft in het fundamentalistische grote plan, hoef je je niet meer het hoofd te breken over de uitdaging om betekenis te scheppen door eigen keuzes en inzichten. In het christelijke fundamentalisme zijn Gods bedoelingen geopenbaard, en kan men daar zijn plaats in vinden. Om het eenvoudig te stellen, is je doel om gered te zijn en te helpen anderen te redden. Dit is zonneklaar en veelbetekenend, waardoor andere levensstijlen in vergelijking verbleken.


STIMULATIE EN ESCAPISME

   Een hartstochtelijke betrokkenheid met religieus geloof kan opwinding en drama in het leven brengen. Evangelisten smullen van verhalen over het smokkelen van bijbels naar communistische landen, bekeringen van drugsverslaafden, en verbazingwekkende genezingen. Ondervindingen met glossalia (spreken in tongen), “door de Geest voor zich gewonnen worden”, of profeties kunnen opwindend zijn. In het dagelijkse leven kunnen veel dingen gezien worden als tekens van God. Het idee van het leven als “wandelen met God” maakt het veelbewogen en speciaal.

   Kurtz (1986) stelt dat religies diegenen aanspreken die de de alledaagse werkelijkheid willen ontstijgen.

 
 “Tegenstrijdig aan de wereld die zij aantreffen, vinden ze die te klein; ze smachten naar diepere mysteries en waarheden, naar de belofte of hoop dat er een verborgen dimensie is aan het bestaan .... Ook nu nog, net als vroeger, staan we voor het zelfde conflict .... de moed om te worden versus het geheime verlangen om dat niet te hoeven doen.”


   Voor diegenen die zich diep onderdompelen in religie wordt het een ontsnapping uit de wereld. Zoals beschreven door Leo Booth gebruikt de religieus verslaafde overdreven kerkbezoek en religieus gedrag als vermijding van het leven. De beloningen zijn reëel en verslavend. Bovendien kan de gelovige uitzien naar de ultieme beloning – een belofte van een zegenrijk paradijs in de hemel, waar God de tranen zal drogen en de leeuw met het lam zal samenliggen. (Openbaring 7:16 en Jesaja 11:16). Dit is een wonderschone droom die we allen zouden willen geloven.


ZELF-AANVAARDING

   De aanvaarding van Christus als persoonlijke redder kan in werkelijkheid een manier van zelf-aanvaarding betekenen. Men heeft u geleerd dat zaligmaking inhoudt dat u bent vergeven, dat u schoon en acceptabel bent voor God. Dit externe stempel van goedkeuring stelt u in staat goedkeuring aan uzelf te hechten. Het is duidelijk dat dit grote consequenties heeft. Het effect kan uw leven veranderen. Vanuit psychologisch oogpunt is dit te danken aan zelf-aanvaarding, iets dat vaak moeilijk te bereiken valt in het leven. Door de wedergeboren christen wordt de verandering toegeschreven aan het ervaren van de bekering. 

   De christelijke boodschap houdt ook in dat u persoonlijk geliefd en geaccepteerd wordt, en draagt zodoende bij aan dit goede gevoel. Jezus vertelde het verhaal van de herder die honderd schapen achterlaat om naar die ene te zoeken die verdwaald was. Hij keert verheugd terug met het schaap op zijn schouder. Jezus zei dat een verdwaalde zondaar die naar de kudde terugkeert, grote vreugde in de hemel brengt (Lucas 15:3-7). Zoveel liefde en betrokkenheid voor één individu!

   De parabel van de verloren zoon geeft een voorbeeld van de speciale liefde die een berouwvolle zondaar wordt geschonken. De liefhebbende vader vergeeft alles en eert zijn terugkerende zoon, en behandelt hem als een kostbaar wezen (Lucas 15:22-24). De zoon heeft niets gedaan om die waardering te verdienen; in feite was hij zelfs heel imperfect. In ons diepste innerlijk willen we gewaardeerd worden voor het eenvoudig zijn, in plaats van voor wat we doen. We willen onvoorwaardelijke liefde.

   Moderne, non-fundamentalistische theologen zoals Paul Tillich, hebben de betekenis van de christelijke evangeliën in deze termen geïnterpreteerd. Tillich (1948) drukte het op deze manier uit: “Het is alsof een stem zou zeggen: Je wordt geaccepteerd .... Accepteer eenvoudig het feit dat je geaccepteerd wordt!” Als ons dat overkomt, ervaren we genade .... alles is herschapen.”

   Dit is een indrukwekkende ervaring, hoewel die ongelukkigerwijze door de fundamentalist geïnterpreteerd wordt als slechts een goedkeuring van buitenaf. Aangezien die afhangt van God, en niet vertaald wordt als ware zelfwaardering gebaseerd op inherente goedheid, verliest u die acceptatie als u het geloofssysteem verlaat. Die acceptatie wordt altijd verstaan als plaatsvervangend verdiend te zijn door de boetedoening van Christus. De boodschap is niet “U wordt geaccepteerd zoals u bent en altijd geweest bent.”  De doctrine van de erfzonde blijft nog steeds op de voorgrond, en u wordt nog altijd als zondaar beschouwd, hoewel “gereinigd door zijn bloed.” De afspraak is uw zondigheid te erkennen en daarna geaccepteerd te worden. Voor veel mensen die graag van hun zelfverachting af willen komen, is dit inderdaad een koopje. Ze zijn bereid het hele pakket van religieus dogma dat de kerk vereist te accepteren, om zodoende de opluchting van een dergelijke kwijtschelding te verdienen. 


EIGENWAARDE

   “Wedergeboren” worden kan ook worden gezien als een manier om van onbetekenendheid gered te worden. Terwijl u eerst moest toegeven een hulpeloze zondaar te zijn, wordt u dan de status verleend een kind van God te zijn. Aangezien Christus de Koning is die te zijner tijd over hemel en aarde zal heersen, gaat u deel uitmaken van zijn koninklijke familie, een erfgenaam, en bestemd voor glorie (Romeinen 8:15-17). In de fundamentalistische theologie zijn christenen de “uitverkorenen”, het uitverkozen volk, de favorieten van God net zoals de Joden dat waren in het Oude Testament.


   “En alsdan zal in den hemel verschijnen het teken van den Zoon des mensen; en dan zullen al de geslachten der aarde wenen, en zullen den Zoon des mensen zien, komende op de wolken des hemels, met grote kracht en heerlijkheid. En Hij zal Zijn engelen uitzenden met een bazuin van groot geluid, en zij zullen Zijn uitverkorenen bijeenvergaderen uit de vier winden, van het ene uiterste der hemelen tot het andere uiterste derzelve.” (Mattheus 24:30-31)


    Gelijk te hebben waar anderen zich vergissen kan heel bevredigend zijn. Het is een manier om zich veilig en superieur te voelen. Daarom beweren verschillende religies en verschillende sekten binnen het fundamentalistische christendom ieder de ultieme doctrinale waarheid te verkondigen. Ondanks de wrijving en bezorgdheid die dit veroorzaakt, putten velen geruststelling en eigendunk uit het idee gelijk te hebben. In feite werden door de geschiedenis heen meer mensen gedood in heilige oorlogen dan in enig andere oorlog. Zelfs christenen die geweld afkeuren zullen innerlijk genieten van het geloof dat ongelijkheden in dit leven rechtgezet zullen worden in het hiernamaals. In het proces van verspreiding van het evangelie van liefde, zegt de Bijbel het stof van uw voeten te vegen als uw woorden geen gehoor vinden, en op God te vertrouwen om te bestraffen op de wijze van Sodom en Gomorra (Mattheus 10:14-15). Als u zich binnen de christelijke familie bevindt, krijgt u God als uw grote broer die klaar staat om iedereen te pijnigen die u pijnigt. Dit is een potente en wraakzuchtige fantasie van bijzonder zijn, waarschijnlijk voldoende om zelfs de meest vertrapten te bevredigen.

   “Hij zal de mensen straffen voor wat zij u aandoen. Dat is rechtvaardig. En het is ook rechtvaardig dat Hij u, die het nu moeilijk hebt, net als ons uit de nood zal helpen. Dat zal gebeuren wanneer de Here Jezus met Zijn sterke engelen uit de hemel komt en in een laaiend vuur laat zien wie Hij is. Dan zal Hij allen straffen die niets van God willen weten en hun oren dichthouden voor het goede nieuws van onze Here Jezus.” (1 Thessalonicensen 2:6-8)


MYSTIEKE ERVARING

   Voor sommige christenen is het meest betekenisvolle en overtuigend aspect van geloof hun eigen spirituele ervaring. De christelijke methoden van gebed en devotie, en bepaalde groepspraktijken, kunnen een veranderde staat van bewustzijn teweeg brengen. Deze ervaringen kunnen intens bevredigend zijn, en worden natuurlijk altijd overeenkomstig christelijk dogma geïnterpreteerd. Soortgelijke ervaringen beschreven door mensen in een grote variëteit van omstandigheden, religieus of anders, worden niet erkend. De mystieke ervaring wordt aangenomen als bewijs voor het christelijke geloofssysteem.


   “De mystieke ervaring culmineert in een geweldige uitbarsting van gepassioneerde en emotionele bevrediging. Deze omvat de opening van het hart, en de opwekking van liefde. Er wordt een “vereniging” verondersteld in die zin, dat de ziel van de mysticus als het ware wegsmelt of één wordt met het goddelijke, in God vloeit zoals God in de ziel vloeit. Vaak is er zinspeling op een intens en glinsterend licht, dat de geest en het wezen van de persoon overspoelt en alles overheerst. Uit deze ervaring ontstaat een onbeschrijflijke vreugde, een gevoel van zaligheid, extatisch geluk, een opheffende ervaring van vrede, en innerlijke rust.” (Kurtz 1986)


    Door de eeuwen heen hebben mystici mystieke ervaringen beschreven in termen overeenkomstig met die welke Kurtz gebruikt, hoewel de oosterse religies geen nadruk leggen op een persoonlijke vereniging met een opperwezen. Het meest belangrijke deel is een besef van eenheid met alle dingen, een diep gevoel van eenheid met het universum. De ervaring van traditioneel christelijk mysticisme die Kurtz beschrijft, kan in fundamentele context gevonden worden vooral wanneer een persoon “gered” of “in de Heilige Geest gedoopt” wordt.


SOCIALE OORZAAK

   Sommige mensen vinden zingeving door met anderen samen te werken aan een gemeenschappelijk doel. Zij willen boven hun eigen individuele belangen uitstijgen en dienstig voor anderen zijn, een manier vinden om aan de wereld bij te dragen. Lidmaatschap van een religieuze groepering kan die gelegenheid bieden. De aantrekkingskracht voor deelname in een groep kan sterker zijn voor diegenen die als individu twijfelen aan hun persoonlijke betekenis. In zijn klassieke analyse “THE TRUE BELIEVER" onderzoekt Eric Hoffer (1951) de psychologie van alle massabewegingen, zowel politieke als religieuze. Een van zijn conclusies luidt dat lid worden van een groep nieuw zelfbewustzijn en doelgerichtheid oplevert voor iemand die in het leven mislukt is. Wanneer het heden verknoeid is, is hoop voor de toekomst een verleidelijk lokmiddel.

 Hun innerlijke hunkering is naar een nieuw leven – een wedergeboorte – of, als dit niet lukt, de kans op nieuwe elementen van trots, vertrouwen, hoop, doelgerichtheid en eigenwaarde, door zich te identificeren met een heilige zaak. Een actieve massa-beweging biedt kansen op beide.


KRACHT

   “Maar wanneer de heilige Geest over jullie komt, zullen jullie kracht ontvangen en van mij getuigen in Jeruzalem, in heel Judea en Samaria, tot aan de uiteinden van de aarde.” (Handelingen 1:8)


    Het fundamentalisme belooft meesterschap in het leven, niet slechts geborgenheid maar dominantie. Geconfronteerd met externe tegenslagen en interne twijfels, is het begrijpelijk dat de mens streeft naar kracht. De oprechte christen wil zonden “overwinnen” en een “overvloedig” leven bereiken. De bron van die kracht is extern, dat wil zeggen, van God en kan worden verkregen door geloof in Jezus Christus.

   Kracht is het hoofdthema in de devotie rituelen in veel kerken. Ik heb wel eens een inhoudsanalyse gemaakt van psalmen die in fundamentalistische kerken werden gezongen, en verwachtte een meerderheid van gezangen over liefde en lof. Het bleek dat kracht verreweg het meest dominante onderwerp was, gekarakteriseerd door zulke gezangen als “Allen juichen de kracht van Jezus’ naam toe” en “Voorwaarts, christelijke soldaten”. (Interessant is dat het tweede meest voorkomende thema geborgenheid was). 


OVERWINNING OVER EXTERNE BEDREIGING

   “Ziet, Ik geve u de macht, om op slangen en schorpioenen te treden, en over alle kracht des vijands; en geen ding zal u enigszins beschadigen.” (Lucas 10:19)


    In het fundamentalistische wereldbeeld is er een enorm en continu gevecht gaande tussen goed en kwaad. Hoewel God aanwezig is en tenslotte zal zegevieren, zijn de door Satan geleide duistere machten formidabel. Ze worden als sterker dan gewone menselijke kracht beschouwd. Daarom blijft de hulp van God altijd noodzakelijk. God en Satan worden voorgesteld als constant strijdend om de ziel van menselijke wezens. Deze beeldspraak kan als overdrijving worden gezien van de moeite die we allen hebben om met de wereld om te gaan. Alle mensen wensen en streven naar een gevoel van meesterschap, competentie en beheersing. Hulpeloosheid en hopeloosheid zijn ondraaglijke omstandigheden. Bijgevolg raakt het beroepen op macht in religie aan een diepgewortelde menselijke drijfveer. Veel gelovigen worden ook aangetrokken door de belofte van bovennatuurlijke kracht om wonderen te verrichten. “Alles is mogelijk” klinkt aardig opwindend.

   Uiteindelijk belooft fundamentalistische religie macht over anderen in de eindstrijd van Armageddon. In plaats van een geest van wederzijdse hulp en samenwerking te bevorderen, schijnt deze religie de meest elementaire overlevingsinstincten en agressie op te roepen. Het boek Openbaring geeft beelden van een bloedige eindstrijd tussen goed en kwaad, waarin het laatste oordeel de schapen van de geiten scheidt, de geredden van de niet geredden, met geen ruimte voor ambiguïteit. Dit is een systeem van absoluut wit en absoluut zwart. Een spectaculaire militaire overwinning wordt beloofd aan degenen aan Gods zijde staan, en loyale gelovigen hebben recht op een aandeel in de glorie.

 Voor degene die zich verlustigt in het overweldigen van anderen, biedt de Jezus van de Openbaring een aantrekkelijk scenario:

 
 “En die overwint, en die Mijn werken tot het einde toe bewaart, Ik zal hem macht geven over de heidenen; En hij zal ze hoeden met een ijzeren staf; zij zullen als pottenbakkersvaten vermorzeld worden; gelijk ook Ik van Mijn Vader ontvangen heb.” (Openbaring 2:26-27)


PERSOONLIJKE KRACHT

   De mens wil natuurlijk gelukkig zijn met zijn leven en met wie hij is. In het fundamentalisme houdt de reddingsbelofte hier rekening mee. U kunt verwachten een “nieuw schepsel” te zijn in Christus, en te genieten van een “vrede die het menselijk verstand te boven gaat”, en spirituele vruchten en gaven krijgen.


   “De vrucht van de Geest is echter: liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, zelfbeheersing.” (Galaten 5:22)


    Dit is vooral aantrekkelijk omdat u niet gevraagd wordt iets te doen, in tegenstelling tot religies die een spirituele discipline, zoals mediteren, van u verwachten. In fundamentalisme is geen sprake van karakter ontwikkeling, alleen maar van wonderbare tranformatie die te danken is aan de genade van God. In plaats van aandacht te schenken aan het proces van zelfbewustzijn en persoonlijke groei, hoeft u alleen maar de Heilige Geest uw leven in te leiden. Gelukkig zijn en een goed mens wezen zijn te danken aan de macht van God – een aantrekkelijke besparing van moeite.


OEFENING 3.1: LIJST VAN MOTIVATIES

   De motivaties voor religieuze betrokkenheid die hierboven werden beschreven vormen slechts een algemene lijst. De sociale druk variëert in sterkte, en de motivatie van sommigen kan op bepaalde terreinen sterker zijn dan op andere. Ik heb gewerkt met personen die een vrije opvoeding hadden genoten en een onstuimige adolescentie beleefd, en zich daarna aangetrokken voelden door de beheersende aspecten van het christendom. Anderen voelden een sterke behoefte aan emotionele geruststelling en het gevoel ergens bij te horen. Weer anderen genoten van het aspect van een kosmische zaak en de  intellectuele ordelijkheid.

    De volgende checklist is een hulpmiddel om overzicht te krijgen van uw eigen individuele redenen om bij religie betrokken te zijn geweest. Als u er in opgevoed werd, bedenk dan waarom u er in gebleven bent en wat het destijds voor u deed. Begin met het lezen van onderstaande verklaringen en geef een cijferwaardering voor hoeveel belang ieder voordeel had in uw religieuze leven. Dat wil zeggen, waardeer ieder voordeel naarmate het behoeften bevredigde, tegemoet kwam aan druk van de omgeving, of aan uw wensen tegemoet kwam. 


CHECKLIST VAN PLUSPUNTEN

   Aanwijzingen: Omcirkel het cijfer dat het best de aantrekkelijkheid weergeeft die dat aspect van religie voor u had. Omcirkel bijvoorbeeld de 1 als dit pluspunt maar matig belangrijk voor u was, 3 als het gemiddeld belangrijk voor u was, en 5 als het heel belangrijk voor u was. Merk de 2 of de 4 als het belang daar ergens tussen lag.

 

Pluspunten                                               Belangrijkheid

Instemming van mijn gezin:                       1 - 2 - 3 - 4 - 5

Instemming van de gemeenschap:              1 - 2 - 3 - 4 - 5

Redding van een eeuwige dood:                  1 - 2 - 3 - 4 - 5

Geborgenheid in dit leven:                          1 - 2 - 3 - 4 - 5

Bescherming tegen mijzelf:                         1 - 2 - 3 - 4 - 5

Raadgeving voor levenskwesties:                 1 - 2 - 3 - 4 - 5

Ethische en morele structuur:                      1 - 2 - 3 - 4 - 5

Emotionele intimiteit met God:                     1 - 2 - 3 - 4 - 5

Gevoel van tot Gods gezin behoren:             1 - 2 - 3 - 4 - 5          

Identificatie met gemeenschap

en cultuur:                                                    1 - 2 - 3 - 4 - 5

Gevoel van betekenis en doel van

het leven:                                                     1 - 2 - 3 - 4 - 5

Stimulering en drama:                                  1 - 2 - 3 - 4 - 5

Zelf-aanvaarding en gewichtigheid:              1 - 2 - 3 - 4 - 5

Mystieke, spirituele ervaring:                        1 - 2 - 3 - 4 - 5

Deelname aan sociale zaak:                          1 - 2 - 3 - 4 - 5

Overwinning over wereld en leven:                1 - 2 - 3 - 4 - 5

Persoonlijke kracht om gelukkig en

goed te zijn:                                                  1 - 2 - 3 - 4 - 5

 
Schrijfoefening: Nu gebruikt u het inzicht dat u verkreeg door het invullen van de checklist, om over dit deel van uw leven te schrijven. Probeer dit te schrijven als een meelevende, niet veroordelende biografie. U zou het een essay kunnen maken met de titel “Wat ik fijn vond in mijn religie”, geschreven vanuit een kind’s eenvoudige, eerlijke standpunt.

   Voel u niet verplicht om dit allemaal in een keer op te schrijven. U kunt er voor dagen, of weken aan blijven werken, er aan toevoegend als u nieuwe inzichten krijgt door het lezen van dit boek, en te denken over de implicaties van wat u geleerd heeft.

Oefening 3.2: Tegemoet komen aan huidige behoeften

   Menselijke basisbehoeften zijn natuurlijk. Toen u uw motivaties voor religieuze betrokkenheid inventariseerde, kreeg u waarschijnlijk ook meer inzicht in uw huidige behoeften, naast die van in het verleden. U kunt bijvoorbeeld een sterke behoefte hebben gehad aan ethische en morele richtlijnen in het verleden, die nu wat afzwakt, maar toch vindt u de gemeenschap van blijvend belang. Uw behoefte aan goedkeuring door gezin en familie kan sterk zijn afgenomen, en hebben plaatsgemaakt voor een grotere behoefte aan goedkeuring door uzelf.

   Voor deze oefening gaat u terug naar de Pluspunten checklist van Oefening 3.1, en door een andere manier van aankruisen, geeft u aan hoe belangrijk deze punten nu voor u zijn.

Schrijfoefening: Een deel van uw herstellingsproces bestaat uit het vinden van nieuwe manieren om aan uw behoeften tegemoet te komen – manieren die gezonder en meer bevredigend zijn dan die waarin uw religie voorzag. Dit betekent dat u meer verantwoording voor uzelf neemt, en creatief met nieuwe mogelijkheden omgaat. In het begin lijkt deze taak overweldigend. Dus voor nu kiest u slechts een paar van de belangrijkste behoeften op uw lijst, en schrijft u een paar ideeën op voor nieuwe methoden om daarin tegemoet te komen. Als u bijvoorbeeld nog steeds de behoefte voelt aan sociale steun, waar zou u die nog meer kunnen vinden? Als u door dit boek heen werkt en steeds verder groeit, kunt u uw gedachten aan deze lijst toevoegen en beginnen actie te ondernemen om in uw huidige behoeften te voorzien.


NAWOORD


   Hoewel ze al bekend waren, moest ik bij het schrijven van dit boek de aangehaalde bijbelteksten opzoeken om ze letterlijk te citeren. Terwijl ik dit deed, werd ik me geleidelijk bewust van een interessant gevoel. Ik ontdekte dat ik de dunne bladzijden van de Bijbel met zorg en toewijding doorbladerde, op dezelfde manier als vele jaren geleden. De bladzijden voelden dierbaar aan terwijl ik ze glad streek. Ik las hele hoofdstukken in het evangelie van Johannes, en werd geraakt door de woorden van Jezus bij het laatste avondmaal.

   Plotseling herkende ik dit gevoel. Het was als het lezen van oude brieven van een minnaar die ik had verlaten. De oude band was nog steeds aanwezig, het gevoel van verbondenheid en liefde, en een golf van droefheid, een vreemd gevoel van verraad. Hier was ik mijn oude liefde aan het citeren om mijn argumenten op te bouwen.

   “Maar het is in orde,” hield ik mezelf voor, “Dit is maar een deel van wat ik zeg. “ Wie hij ook is, het is in orde om nog van hem te houden. Wie hij of zij ook moge zijn, de waarheid vertellen is voor ons beiden belangrijk.

_____


Bron:  http://www.marlenewinell.net/node/16

•   Hoofdstuk 1

•   Hoofdstuk 2

•   Hoofdstuk 4

•   Hoofdstuk 5

•   Hoofdstuk 6

•   Hoofdstuk 7


twitter-icon-64


OVERIGE ARTIKELEN/SITE MAP

Alle vertalingen van artikelen © Peter van Montfoort