visitors on myspace
STOP HET RESPECTEREN VAN RELIGIE | POSITIEF ATHEÏSME <>

STOP HET RESPECTEREN VAN RELIGIE

image7313

EN ONDERWERP HET AAN HETZELFDE KRITISCH 

ONDERZOEK ALS ANDERE DENKBEELDEN EN ARGUMENTEN!


RICHARD DAWKINS






"Om de Islam de schuld te geven voor wat er in New York is gebeurd, is hetzelfde als het christendom de schuld te geven voor de problemen in Ierland."   

   Ja. Precies! En het wordt tijd om niet langer om de hete brei heen te draaien. Tijd om boos te worden. En niet alleen op de Islam.

   Degenen onder ons die de ene of de andere van de drie grote monotheïstische religies hebben afgezworen, hebben tot nu toe hun taal gematigd om redenen van beleefdheid. Christenen, joden en moslims zijn oprecht in hun overtuigingen en in wat zij heilig vinden. We hebben dat gerespecteerd, zelfs als we het daarmee niet eens waren. Zoals wijlen Douglas Adams het op zijn gebruikelijke ironische wijze stelde, in een impromptue rede in 1998 (hier enigszins ingekort):

wtc-9-11

  'Nu zult u het met me eens zijn dat de uitvinding van de wetenschappelijke methode het krachtigste intellectuele idee is, het machtigste kader voor denken en onderzoeken en begrijpen en uitdagen van de wereld om ons heen, en dat het steunt op de vooronderstelling dat alle ideeën bestaan om aangevallen te worden. Als het de aanval weerstaat, leeft het voort om verder te vechten, en als het de aanval niet weerstaat dan zinkt het. Religie schijnt niet zo te werken. Het heeft in de kern bepaalde ideeën die we gewijd of heilig of zoiets noemen. Hetgeen betekent: hier is een idee of notie waarover je niets kwaads mag zeggen, dat mag gewoon niet. Waarom niet? Gewoon omdat dat niet mag! Als iemand voor een partij stemt waarmee je het niet eens bent, staat het je vrij hier net zoveel over te discussiëren als je wilt; iedereen zal argumenten aanvoeren, maar niet over hoe het universum begon, over wie het universum gecreëerd heeft, nee, dat is heilig? Wat betekent dit? Waarom zonderen we dit uit voor geen andere reden dan dat we hier aan gewend zijn geraakt? Er bestaat geen andere reden voor, het is gewoon een van die dingen die geleidelijk ontstaan zijn, en als die gewoonte eenmaal begint is die zeer, zeer krachtig. Zodoende zijn we er aan gewend geraakt religieuze ideeën niet uit te dagen, maar het is heel interessant hoeveel furore Richard (Dawkins) verwekt als hij dat toch doet! Iedereen wordt er absoluut razend over omdat je zulke dingen niet mag zeggen. En toch als je er gewoon rationeel naar kijkt, is er geen reden waarom deze ideeën niet net zoveel open moeten staan voor debat als ieder ander idee, behalve dat we toch op de een of andere manier onderling overeengekomen zijn dat dit niet hoort.'

   Douglas is dood, maar zijn woorden inspireren ons nu eens op te staan en dat absurde taboe te doorbreken. Mijn laatste restje: van religie afblijven respect verdween toen ik keek naar de Dag van Gebed in Washington Cathedral. En dan was er ook de nog meer misselijk stemmende gebedssamenkomst in het New York stadion, waar prelaten en dominees hun trillende Martin Luther King impersonaties deden en mensen van onderling niet verenigbare geloven aanspoorden elkaars handen te houden in eerbetoon aan uitgerekend die kracht die het probleem in de eerste plaats had veroorzaakt. Het is tijd voor mensen met intellect, als tegengesteld aan mensen met geloof, om op te staan en te zeggen: Genoeg! Laat ons eerbetoon aan de septemberdoden een nieuw besluit zijn: om mensen te respecteren voor wat zij individueel denken, in plaats van groepen te respecteren voor hoe zij gezamenlijk opgevoed werden om te geloven.


   Niettegenstaande de eeuwenlange bittere sektarische haat (die overduidelijk nog steeds leeft) hebben het Judaïsme, het Christendom en de Islam veel gemeen. Ondanks het afzwakken van het Nieuwe Testament en andere hervormingstendensen, hebben alle drie historisch trouw gezworen aan dezelfde gewelddadige en wraakzuchtige Heere der heerscharen, zo gedenkwaardig opgesomd door Gore Vidal in 1998:

   'Het grote onnoembare kwaad in het hart van onze cultuur is monotheïsme. Vanuit een barbaarse tekst uit het Bronzen Tijdperk die als het Oude Testament bekend staat hebben zich drie antimenselijke religies ontwikkeld, Judaïsme, Christendom en Islam. Deze zijn hemelgod religies. Ze zijn, letterlijk, patriarchaal, God is de Almachtige Vader, vandaar het sinds 2000 jaar verachten van vrouwen in die landen die aangetast zijn door de hemelgod en zijn mannelijke gedelegeerden. De hemelgod is een jaloerse god, natuurlijk. Hij vereist totale onderworpenheid van iedereen op aarde, en dat geldt niet slechts voor een stam, maar voor de hele schepping. Diegenen die hem zouden verwerpen moeten bekeerd worden of gedood, voor hun eigen bestwil.'

   In de Guardian van 15 september, 2001 noemde ik geloof in een leven na de dood als het belangrijkste wapen dat de gruweldaad in New York mogelijk maakte. Van primaire betekenis hierbij is de zware verantwoordelijkheid van religie voor de hieraan ten gronde liggende haat, die mensen in de eerste plaats motiveerde dat wapen te gebruiken. Het uiten van een dergelijke suggestie, zelfs met de meest beleefde terughoudendheid, is het uitnodigen van een woeste aanval van neerbuigende beledigingen, zoals Douglas Adams opmerkte. Maar de krankzinnige wreedheid van de zelfmoordaanvallen, en de net zo gemene, maar numeriek minder catastrofale wraakacties tegen onfortuinlijke, in Amerika of Groot-Brittannië wonende moslims, drijven mij voorbij de gewoonlijke voorzichtigheid.

   Hoe kan ik zeggen dat religie schuldig is? Verbeeld ik mij werkelijk dat, wanneer een terrorist moordt, hij gemotiveerd is door een theologisch geschil met zijn slachtoffer? Denk ik nu echt dat degene die een bom in een Noord-Ierse pub gooit, tegen zichzelf zegt: 'Hier, transsubstantiërende rotzak!' Natuurlijk denk ik zoiets helemaal niet. Theologie is wel het laatste waar zulke mensen aan denken. Ze moorden niet vanwege religie op zich, maar vanwege politieke geschillen, vaak terecht. Ze moorden omdat dat andere stel hun vaders vermoordde. Of omdat die anderen hun overgrootvaders van hun land verdreven. Of omdat die anderen die van ons eeuwenlang economisch onderdrukt hebben.

   Mijn stelling is niet dat religie op zichzelf de motivatie is voor oorlogen, moorden en terroristische aanvallen, maar dat religie het belangrijkste en gevaarlijkste etiket is, waarmee zij als tegengesteld aan wij geïdentificeerd worden. Ik beweer zelfs niet dat religie het enige etiket is waarmee we de slachtoffers van onze vooringenomenheid identificeren. Er is ook nog de huidskleur, taal en sociale klas. Maar vaak, zoals in Noord-Ierland, zijn die niet van toepassing en is religie het enige beslissende etiket in de situatie. En zelfs als het niet alleen is, is religie bijna altijd ook een opruiend element in het geheel. En laten we nu vooral niet Hitler weer laten opdraven als een tegenvoorbeeld. Hitler's geraaskal onder invloed van Wagner vormden een door hem zelf vormgegeven religie, en zijn antisemitisme had hij te danken aan zijn nooit afgezworen rooms-katholicisme.

   Het is geenszins overdreven te stellen dat religie het meest besmettelijke middel tot vijandige beeldvorming in de geschiedenis is. Wie heeft je vader vermoord? Niet degenen die jij op het punt staat als vergelding te doden. Die boosdoeners zijn allang de grens over gevlucht. De mensen die je overgrootvaders land stalen, zijn allang van ouderdom gestorven. Je richt je vendetta tegen diegenen die hetzelfde geloof hebben als de oorspronkelijke daders. Het was niet Seamus die je broer gedood heeft, maar het waren de katholieken, dus verdient Seamus nu als vergelding te sterven. Daarop volgend waren het de protestanten die Seamus gedood hebben, dus laten we daarheen gaan en een paar van hen in vergelding vermoorden. Het waren moslims die het World Trade Center vernietigden, dus laten we die Londense taxichauffeur met tulband molesteren en vanaf de nek verlamd achterlaten.

   De bittere haat die nu de politiek van het Midden-Oosten vergiftigt ligt geworteld in de werkelijke of veronderstelde vergissing om een Joodse staat in een islamitisch gebied op te richten. Gezien alles wat de joden meegemaakt hadden, moet het toen een eerlijke en humane oplossing hebben geleken. Waarschijnlijk heeft diepgaande bekendheid met het Oude Testament Europese en Amerikaanse besluitvormers het soort idee gegeven dat dit echt het historische vaderland van de joden was (hoewel de afschuwelijke verhalen over hoe Jozua en anderen hun Lebensraum veroverden ze aan het denken had horen te zetten). Zelfs als het toen niet gerechtvaardigd was, kan nu ongetwijfeld verdedigd worden dat het terugdraaien van de status quo een nog grotere vergissing zou worden.

   Ik ben niet van plan me in dat argument te mengen. Maar als het niet voor religie geweest was, zou in eerste plaats het hele concept van een joodse staat niet zinvol zijn geweest; noch het concept dat islamitische landen er zijn om binnen gedrongen en ontwijd te worden. In een wereld zonder religie zouden er geen Kruistochten zijn geweest; geen Inquisitie; geen antisemitische pogroms (de mensen in de diaspora zouden al lang geleden gemengd zijn getrouwd en opgegaan in de lokale bevolking); geen Noord-Ierse problemen (geen etiketten om de twee gemeenschappen van elkaar te onderscheiden, geen sektarische scholen om kinderen historische geschillen te onderwijzen, ze zouden gewoon een gemeenschap zijn.)

   Laten we het kind bij zijn naam noemen. De keizer heeft geen kleren aan. Het is tijd om op te houden met halfzachte eufemismen: Nationalisten, Loyalisten, gemeenschappen, etnische groepen, culturen, beschavingen. Religie is het woord dat we nodig hebben. Religie is het woord dat we op hypocritische wijze proberen te vermijden.

   Tussen twee haakjes, religie is de vreemde eend in de bijt van onderscheid makende etiketten, omdat het zo spectaculair overbodig is. Als religieuze geloven door enig bewijs zouden worden gesteund, zouden we ze kunnen respecteren ondanks hun bijbehorende onprettige eigenschappen. Maar er bestaat helemaal geen bewijs. Om mensen aan te merken als vijanden die de dood verdienen vanwege politiek van de echte wereld is al erg genoeg. Maar om hetzelfde te doen wegens geschillen over een illusionaire wereld, waarin aartsengelen, demonen en imaginaire vrienden vertoeven, is op bespottelijke wijze tragisch.

   De veerkracht van deze vorm van erfelijke zinsbegoocheling is net zo verbazingwekkend als zijn gebrek aan realisme. Het lijkt waarschijnlijk dat de controle over het vliegtuig dat nabij Pittsburg crashte uit de handen van de terroristen ontworsteld was door een groep dappere passagiers. De vrouw van een van deze moedige mannen, zei nadat ze telefonisch van dit voornemen op de hoogte was gesteld, dat God haar man in dit vliegtuig had geplaatst als Zijn instrument om te voorkomen dat het toestel op het Witte Huis zou storten. Ik heb alle sympathie voor deze arme vrouw met haar tragisch verlies, maar stel je dat nu eens voor! Zoals mijn (ook begrijpelijk over haar toeren zijnde) Amerikaanse correspondente die me dit nieuws stuurde zei: 'Kon God die kapers niet gewoon een hartaanval hebben gegeven in plaats van al die aardige mensen in dat vliegtuig te doden? Ik denk dat hij geen verdomde moer gaf om het Trade Center, dat hij het niet de moeite waard vond daar een plan voor te bedenken'. Ik verontschuldig mijn vriendins heftige taal, maar wie kan haar dit onder deze omstandigheden kwalijk nemen?

   Is er dan nooit een catastrofe verschrikkelijk genoeg om het geloof van deze mensen in de goedheid en macht van God aan het wankelen te krijgen, aan beide zijden? Daagt dan nooit de realisatie dat hij waarschijnlijk helemaal niet bestaat; dat we gewoon op onszelf staan, dat we zelf als volwassenen het hoofd moeten bieden aan de werkelijke wereld? Billy Graham, spirituele raadgever van Mr. Bush, zei in Washington Cathedral:

   'Maar hoe moeten we zoiets begrijpen? Waarom laat God dit kwaad geschieden? Mogelijk bent u zelfs kwaad op God. Ik wil u ervan verzekeren dat God begrijpt dat u deze gevoelens kunt hebben.'

   Wat een eer, gemachtigd te zijn om namens God te spreken! Maar zelfs Billy Graham's neerbuigende aanmatiging begint hem nu in de steek te laten:

   'Honderden malen in mijn leven is mij gevraagd waarom God tragedie en lijden toestaat. Ik moet bekennen dat ik echt het antwoord niet helemaal weet, zelfs niet tot mijn eigen bevrediging. Ik moet accepteren, door mijn geloof, dat God almachtig is, dat hij een God van liefde en genade en medeleven is in een wereld van lijden. De bijbel zegt dat God niet de aanstichter van kwaad is. Het spreekt over kwaad als een mysterie.'

   Minder verbijsterd door dit diepe theologische mysterie waren twee van de meest bekende televisie-evangelisten in Amerika, Pat Robertson en Jerry Falwell. Zij wisten precies waar de schuld lag. Falwell zei dat God Amerika voor 225 jaar schitterend beschermd had, maar nu, met al die abortussen en homo's en lesbiennes en de ACLU, die allemaal geprobeerd hadden Amerika te seculariseren.

   'Ik wijs mijn vinger in hun gezicht en zeg dat zij geholpen hebben om dit te laten gebeuren.'

   'Wel, daar ben ik het helemaal mee eens', reageerde Robertson. 

   Het moet gezegd worden dat Bush zich snel distantieerde van dit niets verhullende voorbeeld van de werking van de religieuze geest.

   De Verenigde Staten zijn het meest religieuze land in het Christendom, en zijn wedergeboren leider staat lijnrecht tegenover het meest religieuze volk op aarde. (De op religie gebaseerde wetten van de Taliban bevatten draconische straffen voor mannen met een te korte baard, zelfs Monty Python zou het niet kunnen verzinnen). Beide zijden geloven dat de Heer der Heerscharen uit het Bronzen Tijdperk aan hun kant staat.

   Beide zijden nemen risico's met de toekomst van de wereld in een onwrikbaar fundamentalistisch vertrouwen dat God hen de overwinning zal schenken. Het doet mij denken aan het beroemde vers van J.C. Squire uit de Eerste Wereldoorlog:

'God hoorde de naties zingen vol van geluk
Gott strafe England en God save the King!
God dit, God dat, God nog een ander ding
Goeie God! zei God, krijg ik het even druk!'


   Overigens, mensen hebben het over islamitische fundamentalisten, maar het gebruikelijke verheven onderscheid tussen fundamentalistische en gematigde moslims is op overtuigende wijze de wereld uit geholpen door Ibn Warraq in zijn goed gefundeerde boek: Waarom ik niet een moslim ben.

   De menselijke geest lijdt aan twee grote ziektes: de aandrang om een vendetta generaties lang te onderhouden, en de tendens om etiketten te plakken op groepen mensen, in plaats van ze als individuen te zien. Religie voorziet beiden van brandstof. Alle gewelddadige vijandschappen in de huidige wereld tanken bij dit heilige benzinestation. Degenen onder ons die al jarenlang uit beleefdheid hun verachting voor de gevaarlijke collectieve valse voorspiegelingen door religie verborgen hebben weten te houden, moeten nu opstaan en van zich laten horen. Dingen zijn veranderd na 11 september. 

   Laten we eens ophouden met zo verdomd respectvol te zijn!

_____


twitter-icon-64


OVERIGE ARTIKELEN/SITE MAP

Alle vertalingen van artikelen © Peter van Montfoort