visitors on myspace
GELOOF EN WETENSCHAP | POSITIEF ATHEÏSME <>

GELOOF EN WETENSCHAP

Peter

PETER VAN MONTFOORT

image7313






Onder de chargerende kop ‘Alleen de wetenschap is de maat der dingen’ reageert  universiteitshoogleraar wijsbegeerte Herman Philipse in het NRC Handelsblad katern 'Opinie & Debat' van 13 en 14 december 2008 op de door minister-president Balkenende geuite suggestie “Misschien staan geloof en wetenschap juist wel veel dichter bij elkaar dan vaak wordt gedacht. In essentie gaat het op beide terreinen om een zoektocht naar een waarheid die we nooit helemaal vast kunnen pakken, maar die er wel is.” 


 Philipse schrijft:

   "Naar men mag hopen sprak de heer Balkenende zijn wensdroom uit als privé persoon met recht op een eigen mening. Maar toch, als een minister-president van het Koninkrijk der Nederlanden zo’n uitspraak  debiteert, krijgt die al gauw meer gewicht toegekend dan als u of ik het gezegd zouden hebben. Het zou dus van beter inzicht en meer bescheidenheid getuigd hebben om zo’n zuiver persoonlijke overtuiging, die niet door enig feit wordt gesteund, alleen in besloten kring van geloofsgenoten te uiten. Die zijn er in ieder geval genoeg in de huidige coalitie. 

GALILEI VOOR DE INQUISITIE - 1632


   In ieder geval trof hij op 2 december jl. een gewillig gehoor voor zijn mening, een gehoor dat gevormd werd door leden van de christelijke studentenvereniging Veritas, die deze opinie - vooral ten gunste van hun eigen gemoedsrust - maar al te gretig wilden beamen. Het moet sowieso een verontrustende en verwarrende ervaring  zijn voor door de wol geverfde christenen om met wetenschap in aanraking te komen."


    In het bovengenoemde artikel, waarin zijdelings collega Cees Dekker ook nog even de maat werd genomen voor het destijds propageren van de inmiddels weer verlaten Intelligent Design hypothese, waarmee deze  toen zo’n indruk op CDA-minister Maria van der Hoeven had gemaakt, reageert Herman Philipse op deze volgens hem even misleidende als gevaarlijke stelling. In het bewuste artikel zegt hij:

   “Intussen heeft Dekker afscheid genomen van Intelligent Design. Hij beseft eindelijk dat er geen goede argumenten zijn voor de centrale stelling van deze pseudo-wetenschappelijke doctrine: dat bepaalde biologische structuren wetenschappelijk aantoonbaar door een Intelligent Ontwerp zijn geschapen. Dekkers religieuze worsteling heeft ook een positief resultaat. Het luidt dat er “werkelijk geen conflict is tussen geloof en natuurwetenschap”.

   Hoe is dit mogelijk? Waren er niet voortdurend conflicten, ontstaan door onderzoek van beroemdheden als Copernicus, Galileï en Darwin? Dekker heeft de oplossing. Indien  er een conflict lijkt te zijn tussen een bijbeltekst en wetenschap, “dan geloof ik dat we óf onze wetenschap…. óf de Bijbel foutief interpreteren”. Want een conflict tussen twee waarheden is onmogelijk. En in Dekkers ogen “wijst het christendom de weg naar de waarheid”.

   Heeft Balkenende gelijk? Staan geloof en wetenschap dichter bij elkaar dan wordt gedacht? Deze stelling is even misleidend als gevaarlijk. Toegegeven, wetenschappers zoeken naar waarheden, terwijl gelovigen menen een waarheid te bezitten. Maar de verschillen tussen wetenschap en religie zijn veel groter. Wetenschappers proberen met zorg methoden van onderzoek te ontwikkelen die het verwerven van ware inzichten waarschijnlijk maken. Die methoden worden zelf ook weer onderzocht om ze te valideren. Soms blijken methoden onbetrouwbaar en dan worden de resultaten ervan met scepsis bezien.

   Lang geleden pretendeerden godsdiensten ook dat ze over goede onderzoeksmethoden beschikten. Religies poneren allerlei goden, geesten en demonen die lijken op menselijke personen. Daarom dachten gelovigen dat  je het bestaan of de wil van goden kunt achterhalen door  methoden geënt op intermenselijke communicatie. Je hoort bijvoorbeeld stemmen (‘openbaringen’) of je vraagt in gebed aan een god zich te manifesteren en dat doet hij door een brandoffer te laten ontvlammen (Elia op de berg Karmel, Koningen 18:20-46) In de zeventiende eeuw dachten veel geleerden nog oprecht dat de ouderdom van mens en wereld te berekenen was op grond van genealogieën in het Oude Testament.

   Helaas is van al deze religieuze kenbronnen gebleken dat ze hoogst onbetrouwbaar zijn. Mensen kregen openbaringen met onderling onverenigbare inhoud. Schizofrenen of lijders aan een psychotische stoornis horen niet bestaande stemmen. Het is begrijpelijk dat die vroeger werden toegeschreven aan goden of demonen. Inmiddels weten we beter.”

Indien religies niet beschikken over betrouwbare en goed gevalideerde kenbronnen, waarom zouden we dan enig geloof hechten aan wat ze beweren?

 Philipse vervolgt: 

   “Bidden blijkt ook al niet te helpen, althans niet voor de gezondheid van degenen voor wie gebeden wordt.  Dit is de uitkomst van uitvoerig statistisch onderzoek, zoals Mantra II (2005) en STEP (2006). Indien religies niet beschikken over betrouwbare en goed gevalideerde kenbronnen, waarom zouden we dan enig geloof hechten aan wat ze beweren?

   Kortom, door de wetenschappelijke vooruitgang is religieus geloof ongeloofwaardig geworden. Dekker suggereert dat bij een conflict tussen openbaringstekst en wetenschappelijke resultaten wij een van beide opnieuw moeten interpreteren. Maar dit is onzin. De gelovige die meent dat de Bijbel slechts waarheden bevat, zal bijbelteksten herinterpreteren zodra ze weersproken worden door wetenschappelijke resultaten. Dit betoogde Galileï al in zijn beroemde brief aan groothertogin Christina van 1615. Cees Dekker beseft het vierhonderd jaar later. Zo’n religieuze herinterpretatie heeft overigens niets te maken met wetenschappelijke bijbelexegese. Niemand die goed bij zijn verstand is zal echter het omgekeerde doen: wetenschappelijke resultaten herinterpreteren omdat ze in strijd komen met de Bijbel, de Koran, de Vedas, of het boek van Mormon. De reden is duidelijk. Wetenschap beschikt over gevalideerde onderzoeksmethoden maar godsdienst niet.”


   Natuurlijk heeft NRC Handelsblad professor Dekker gelegenheid tot weerwoord geboden, maar dit verweer komt niet erg overtuigend over. Onder de kop ‘Herman Philipse ziet spoken’ schrijven Cees Dekker en Rik Peels gezamenlijk:

   “Philipse stelt: ‘in ons wetenschappelijk tijdperk is religieus geloof ongeloofwaardig geworden’. Dit is een opmerkelijke claim die niet erg serieus te nemen valt. In geen geval heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat centrale christelijke geloofswaarheden onjuist zijn.”

   Die laatste zin, afkomstig dus van nota bene niet een, maar zelfs twee wetenschappers, bevreemd mij als wetenschappelijk leek. Hoe kan men wetenschappelijk aantonen dat iets dat niet bestaat onjuist is? Heeft het niets dan toch eigenschappen of kenmerken behalve het niets zijn? Is de schoen niet aan de andere voet? Is het niet aan christenen om de juistheid van de ‘centrale christelijke geloofswaarheden’ aan te tonen en met wetenschappelijk bewijs te staven? Is dat dan niet precies de definitie van wetenschap? Bewijzen te vinden voor het bestaan van iets of de oorzaak ergens van? De schrijvers voelen dit  duidelijk zelf ook wel aan, want zij vervolgen:

   “Het is zelfs niet eens duidelijk hoe wetenschappelijk onderzoek dat zou kunnen doen.”

   Precies! Maar om nog even terug te komen op het betoog van Philipse, vervolgt deze:

   “Balkenendes visie op geloof en wetenschap is dus misleidend. Waarom noem ik haar gevaarlijk? De grote uitdagingen waarvoor de mensheid nu staat, zoals milieuproblemen of toekomstige energievoorziening voor een wereldbevolking van negen miljard, vergen enorme investeringen in wetenschappelijk onderzoek. Indien men wetenschap onvoldoende onderscheidt van godsdienst bestaan er twee risico’s. Ofwel men beschouwt resultaten van wetenschappelijk onderzoek slechts als meningen, evenals de overtuiging van gelovigen. Dan zal men te weinig geld besteden aan wetenschap en er in de beleidsvorming onvoldoende rekening mee houden. Ofwel men beschouwt religieuze overtuigingen als even betrouwbaar als wetenschappelijke resultaten. Dan zal men er in de beleidsvorming ten onrechte op steunen.”


   Dit laatste herinnert mij aan de anekdote van de pastoor die een boer in zijn parochie bezoekt. Als ze samen tussen de wuivende korenhalmen lopen, zegt de pastoor “Wel Geurtsen, met Gods hulp heb je hier toch maar een vruchtbaar stuk land van gemaakt!” De boer reageert enthousiast “Zegt u dat wel, meneer pastoor, want u had deze akker eens moeten zien toen God er nog alleen voor stond!”

   Philipse besluit zijn artikel met goed advies, maar ik vrees dat de huidige regering zich voor advies toch meer op ‘Gods Woord’ zal richten:

   “Het is verheugend dat CDA-ministers zich laten voorlichten door wetenschappelijke onderzoekers. Maar beperk dit tot hun vakgebied. En laten wetenschappers hun autoriteit niet misbruiken door publiekelijk uitspraken te doen over gebieden waar ze onvoldoende kaas van hebben gegeten.”

_____


twitter-icon-64


OVERIGE ARTIKELEN/SITE MAP



Alle vertalingen van artikelen © Peter van Montfoort