visitors on myspace
DE NEGATIEVE INVLOED VAN KERK OP SAMENLEVING | POSITIEF ATHEÏSME <>

DE NEGATIEVE INVLOED VAN KERK OP SAMENLEVING

Peterimage7313

PETER VAN MONTFOORT






 "Ik zeg zeer nadrukkelijk dat christelijke religie, zoals die in kerken georganiseerd is, altijd de grootste vijand van morele vooruitgang in de wereld geweest is, en nog steeds is." 
 - Bertrand Russell (1872-1970) 


De meerderheid van ongelovigen in onze westerse beschaving neemt nog steeds aan dat de huidige invloed van de kerk op onze samenleving onschadelijk is, en besteedt daar verder dan ook geen aandacht aan.

   Deze misvatting, of liever, het gebrek aan belangstelling voor dit onderwerp, is deels begrijpelijk. In ons land is die invloed immers ook sterk tanende, hoewel nog steeds niet te verwaarlozen. Gelukkig worden hier meer kerken afgebroken, of krijgen een nuttige bestemming als garage of tapijthal, dan er nieuwe worden gebouwd. En in onze westerse samenleving is het alweer eeuwen geleden dat religieuze terreur op grote schaal plaatsvond. Fysieke vervolging van andersdenkenden vindt in Nederland niet meer plaats, niet dankzij religie, maar dankzij reguliere wetgeving gebaseerd op humanitaire waarden. Hooguit ondervinden sommigen nog sociale uitsluiting in sterk regionaal bepaalde en fundamentalistische gemeenschappen. Maar de tijden van de RK-Geitenfokvereniging of RK-Bond van postduivenhouders hebben we nu toch wel definitief achter ons gelaten. (Logisch, men ziet immers nog maar weinig RK geiten ter Hoogmis gaan). Ongelukkigerwijze bestaat de schande van religieus getinte scholen nog steeds, waarin ontvankelijke kinderen geïndoctrineerd worden in een antiek bijgeloof.

   Bovendien wordt ons beeld vooral bepaald doordat we allen wel gelovige mensen in onze omgeving kennen die een voorbeeldig leven leiden, en een nuttige bijdrage aan de gemeenschap leveren. Onwillekeurig verbinden we daar dan soms de conclusie aan dat deze mensen goed leven omdat ze volgens religieuze beginselen leven. En daaruit kan dan ten onrechte weer de conclusie getrokken worden dat de kerk dus een positieve invloed uitoefent op de samenleving. We moeten daarbij echter wel het volgende bedenken:

 


   "Met of zonder religie heb je goede mensen die goede dingen doen, en slechte mensen die slechte dingen doen. Maar om goede mensen slechte dingen te laten doen, heb je religie nodig."    

Steven Weinberg  (geb. 1933) - Amerikaans natuurkundige en Nobelprijs winnaar.


  Ook denken sommigen nog aan het vroegere zendingswerk. Dat dit vaak vergezeld ging van goede werken, waarvan de roem nog voortleeft in de namen van  bijvoorbeeld Dr. Albert Schweitzer en talloze anderen, is onbetwist. Maar het primaire doel van deze inspanningen was, en is nog steeds, de uitbreiding van de invloedssfeer van een op macht beluste kerk. Gelijktijdig werd met dat zendingswerk grote schade verricht. Oudere culturen werden verdrongen door het christendom en gingen door haar invloed onherroepelijk ten onder.

   Dat een vergelijking van de intentie van deze goede werken met de meer belangeloze motieven van volstrekt seculiere organisaties als Artsen Zonder Grenzen, Novib, Amnesty International en vele anderen voor de kerk ongunstig uitvalt, kan de rationele denker hierbij niet ontgaan.

Voor de ware christen bestaat slechts een keuze tussen eeuwigdurend en ondraaglijk lijden, en eeuwigdurende opperste gelukzaligheid

   Bovendien moet men de zuiverheid van het persoonlijke altruïsme van de fundamentele christen toch in twijfel trekken, als men zich realiseert dat deze geen enkele daad kan verrichten zonder er daarbij van overtuigd te zijn dat die daad gevolgen voor zijn of haar beloofde eeuwige leven in het hiernamaals moet hebben. En die gevolgen zijn niet gering! Want voor hen bestaat geen gulden middenweg; voor de ware christen bestaat slechts een keuze tussen eeuwigdurend en ondraaglijk lijden, en eeuwigdurende opperste gelukzaligheid. Overigens blijft het natuurlijk de uitwerking van een goede daad die telt, niet de motivering, en kunnen we de inspanning nog steeds waarderen.

   Recentelijk kwamen drie berichten onder onze aandacht die dit gegeven vanuit de praktijk nader belichten.

   Het eerste was de herhaling van de BBC-documentaire Sex and the Holy City op Nederland 3 op 14-02-06, over de verwoestende gevolgen van het Vaticaanse condoom- en abortieverbod voor de bevolkingen van vooral Zuid-Amerika en Afrika. Helaas kunnen we deze film hier niet weergeven, maar vooral het beeld van een zelfvoldane en gejurkte prelaat die overtuigd van zijn goddelijk (dus inhumame) gelijk wist te beweren dat een verkracht en zwanger negenjarig meisje, niet geaborteerd mocht worden, riep fantasieën van gewelddadige vergelding bij ons op waar we ons nu nog voor schamen; zo groot is de kracht van religie wel.

   Gelukkig bleken haar ouders nog de moed te bezitten zich daar niets van aan te trekken, op straffe van excommunicatie. De meerderheid van deze bevolkingen scheen echter al gelaten te berusten onder deze criminele dictatuur van de RK kerk, daarvoor was ze al te lang gaande. De kerk is daar al te machtig om je daar nog tegen te verzetten.

   Het tweede bericht werd ons toegezonden door een in Nederland wonende Poolse dame, die een verslag van een landgenote over de huidige toestand in Polen voor ons vertaalde. Polen, het land dat ongelukkigerwijze de vorige paus voortbracht, heeft een bevolking waarvan 95% het rooms-katholieke geloof aanhangt. Van de overige 5% is het grootste deel aanhanger van weer een ander christelijk geloof. Het getuigt ons inziens van grote morele moed om daar nog voor je afwijkende mening op te durven komen.

_____


VROUWENRECHTEN GAAN IN POLEN TERUG NAAR AF  
door Teresa Jakubowska 

Vertaling door Ilona Vijn-Boska, medewerkster van Racjonalista  -- www.racjonalista.pl
    

   'Ik kan me weinig zulke slechte daden voorstellen, als een ongewenst kind te baren.'   James Trefil

   Bijna elke week wel berichten Poolse media over mishandelde of zelfs vermoorde baby's, over pas geboren baby's die worden achtergelaten op een vuilnisbelt, andere vormen van kindermishandeling, of over dertienjarige moordenaars. En dit is nog maar het topje van de ijsberg, want niemand ziet wat er  in de huiselijke omgeving gebeurt.

   De tegenwoordige minister van Justitie en Politie ziet als enige oplossing een aanscherping van de straffen, ook voor minderjarige daders. Hij wil nieuwe gevangenissen laten bouwen en daar de misdadigers langere straffen laten uitzitten. Maar niemand praat over de oorzaken, en ondertussen wordt dit verschijnsel alleen maar erger. Het is bekend dat een groot percentage van de huidige misdadigers in hun kindertijd ongewild, slecht behandeld, afgestoten en zonder liefde opgevoed werden. Deze kinderen groeiden op met een haat voor de hele wereld, en hun latere agressiviteit en verkeerde daden zijn daar een logisch gevolg van.

   Na de val van het communisme bereikte het geboortetal in Polen snel een dieptepunt. Onzekerheid over de toekomstige economische ontwikkelingen speelde een rol bij de beslissing om een kind te nemen. Daardoor veranderde ook de leeftijd-specifieke fertiliteit: werd die aanvankelijk gekenmerkt door een patroon van vroeg kinderen krijgen, na de val van de muur vond een aanpassing plaats in de richting van het veel later kinderen krijgen, zoals elders in Europa al gangbaar was.

   Om de natuurlijke groei te ondersteunen en het lage geboortecijfer te verhogen kent de nieuwe Poolse overheid sinds 2005 een eenmalige tegemoetkoming (becikowe) van 1000,00 zloty (260 euro) toe aan alle nieuwe moeders, ongeacht hun inkomen en vermogen. Gezinnen waarvan het inkomen niet hoger is dan 504 zloty per persoon kunnen een dubbele uitkering aanvragen. Het zal 70% tot 80% van de nieuwe moeders betreffen, in gezinnen zonder inkomen, waar de geboorte van elk nieuw kind een ramp is. In 2005 zijn ongeveer 356.000 kinderen geboren waarvan 250.000 moeders recht hadden op een dubbele uitkering.

   Het aantal van deze moeders die echt een kind wilden is waarschijnlijk beperkt. Veel van deze kinderen worden in probleem- en achterstandsgezinnen geboren waar drankmisbruik vaak een rol speelt en het inkomen per persoon erg laag is. Gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap vergroot de kans op voortijdige geboorte, een te laag geboortegewicht en kan ook een negatieve invloed op de latere ontwikkeling van het kind veroorzaken. Vrouwen die zwaar drinken tijdens een zwangerschap hebben verhoogde kans een kind te baren met het 'foetaal alcohol syndroom' (FAS). Dit syndroom wordt gekenmerkt door groei achterstand van het kind, specifieke afwijkingen in het gezicht, afwijkingen aan het centrale zenuwstelsel en het hart, en de misvorming van ledematen.

   In deze tijd bestaan er tal van middelen om zwangerschap te voorkomen. Helaas zijn die voor de meeste Poolse vrouwen om verschillende redenen niet verkrijgbaar. Abortus, als allerlaatste redmiddel om toch geen ongewenst kind te baren, is ontoegankelijk.

   In de Poolse Volksrepubliek (1945-1989) vaardigde het parlement in april 1956 een wet uit die abortus voor het einde van de twaalfde week legaliseerde. Iedere vrouw die haar kind niet wilde, kon naar een ziekenhuis gaan en de ingreep gratis laten verrichten. Helaas verviel de regering nadien in het andere uiterste.

   Onder andere door bemoeienis van de katholieke kerk werd in 1990 een wet goedgekeurd die abortus in slechts een heel beperkt aantal gevallen toestaat: als het leven van de vrouw in gevaar is, bij verkrachting, of wegens een zware afwijking van de foetus. Daarbij komt nog dat veel dokters het ook dan nog weigeren toe te passen. Om dan toch een abortus te kunnen ondergaan nemen de meeste vrouwen hun toevlucht tot de illegaliteit. In privé-klinieken worden illegale abortussen uitgevoerd tegen woekerprijzen. De meer bemiddelden reizen liever naar Duitsland, Rusland of Nederland. Wie het geld niet heeft, zal een ongewenst kind moeten baren. Dus  worden er steeds meer pasgeborenen in het ziekenhuis achtergelaten, of zelfs in een plastic tasje op de vuilnisbelt gedumpt.

   Vooroordelen en foute informatie over seksuele voorlichting blijken nog wijd verspreid. Het plaatsen van een spiraaltje in een openbare kliniek in Warschau kost 100 euro, en dit bij een minimaal Pools inkomen van 170 euro per maand. Sterilisatie is verboden, en slechts een op vijf vrouwen gebruikt betrouwbare anticonceptie, die overigens door de kerk verboden is. Voor velen rest alleen nog coïtus interruptus en de kalender. Uit religieuze bezwaren, en om financiële redenen, laat 70% van de Poolse vrouwen zich niet prenataal onderzoeken. Vaak weigeren artsen het ook, met het oog op een noodzakelijke zwangerschapsafbreking als eventueel een ernstige aandoening wordt gevonden. Hun uitleg is dat dit op gespannen voet staat met hun ethisch besef van de waarde van het leven, en van solidariteit met de zwakkere. Daardoor worden veel kinderen met ernstige afwijkingen geboren en vaak later door hun moeders verlaten, met minimale kansen om ooit geadopteerd te worden. Trouwens, de meeste Poolse adoptie kinderen blijken een ontwikkelingsachterstand te hebben die nooit geheel zal verdwijnen.

   Ondanks het feit dat er minder kinderen werden geboren, hoort men in Polen vaak over kinderen die met een lege maag naar school komen en 's middags op school gratis eten krijgen. Statistieken bevestigen dat de meeste ondervoede kinderen uit arme gezinnen komen. Het gevolg hiervan is veel ziekte onder kinderen en een negatieve invloed op hun geestelijke en lichamelijke ontwikkeling. Veel kinderen leven onder de armoedegrens, net zoals hun ouders. Er heerst grote werkloosheid (18%) en er zijn veel gezinnen die zich zonder enige vorm van inkomen moeten zien te redden.

   Kinderen van deze gezinnen hebben weinig aantrekkelijke vooruitzichten, want armoede biedt weinig hoop en als de problemen binnen de gezinnen te groot worden komt mishandeling vaak voor. Ouders die het moeilijk hebben  reageren zich af vaak op hun kinderen, die dan ook later zelf een grotere neiging tot gewelddadigheid vertonen, en gemakkelijker in de misdaad stappen en zich bij de maffia aansluiten. Poolse parlementsleden schijnen dit niet in te zien, voor hen is alleen de verhoging van de natuurlijke aanwas belangrijk omdat in de toekomst deze kinderen goedkoop voor hen kunnen komen te werken. Maar helaas zullen de meeste van deze kinderen in de toekomst de gevangenissen bevolken en wordt de eenmalige tegemoetkoming (becikowe) vooral gebruikt om meer te kunnen drinken bij de geboorte van het kind.

   Uit de politiestatistieken blijkt dat de aard en omvang van de huidige jeugdcriminaliteit een serieuze bedreiging voor de maatschappelijke orde vormen, en dat de gemiddelde leeftijd van de jonge misdadigers steeds lager wordt. Er wordt gemeld over extreem gewelddadig gedrag van scholieren jegens medescholieren en regelmatig geweld en agressie tegen leraren en ondersteunend personeel, zoals conciërges.

   Volgens recent Amerikaans onderzoek heeft het legaliseren van abortus in de jaren zeventig, met als gevolg een stijging van het aantal abortussen, twintig jaar later tot een daling van de criminaliteit geleid. In Polen zijn de regerende conservatieven van het PiS voorstanders van het herinvoeren van de doodstraf en tegelijkertijd tegenstanders van abortus. Waarschijnlijk is het volgens hen beter een twintigjarige op te hangen dan om abortus toe te staan.

   De restrictieve abortuswet in Polen wordt verergerd doordat ziekenhuizen en artsen vaak op grond van gewetensbezwaren weigeren legale abortussen uit te voeren. Als argument tegen abortus worden de individuele rechten van de vrouw wel tegenover de culturele/religieuze rechten van een land en het recht van de foetus geplaatst. De kerk spreekt graag over het 'Post Abortion Syndrom' en de ernstige lichamelijke en psychische consequenties van zwangerschapsafbreking.

   Zelfs vrouwen die een gezondheidsrisico lopen krijgen niet altijd een legale abortus, zoals Alicja Tysiac die in 2002 zwanger van haar derde kind was en tijdens de zwangerschap het risico liep blind te worden. Ondanks haar aanvraag voor een legale abortus, weigerde haar gynaecoloog die uit te voeren, en na de bevalling bleek haar gezichtsvermogen er inderdaad sterk op achteruit te zijn gegaan. De zaak van Alicja Tysiac wordt momenteel  door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg behandeld.

   Vanaf het moment van geboorte staat een kind in Polen onder de ouderlijke macht, en is voor deelname aan seksuele voorlichting door scholieren en studenten tot 18 jaar toestemming nodig van de ouders. Veel gezinnen hebben te kampen met het probleem van huiselijk geweld, in sommigen is dit probleem omvangrijk. Uit onderzoeken is gebleken dat stress eerder tot het gebruik van geweld jegens een kind leidt als men het slaan als geëigend instrument in de opvoeding beschouwt en dat lichamelijke mishandeling in de meeste gevallen uit de hand gelopen 'pedagogische tikken' zijn.

   Het schijnt dat in de Poolse traditie en moraal elke vorm van lichamelijk of geestelijk geweld bij de opvoeding van het kind toelaatbaar is. De overtuiging dat slaan bij het opvoeden hoort is ook door de overheid geaccepteerd, want ofschoon Polen het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind heeft ondertekend, is nog nooit iemand wegens het gebruik van geweld in de omgang met kinderen gestraft, hoewel in artikel 19 van dit verdrag is bepaald, dat overheden alle mogelijke wettelijke maatregelen moeten nemen om kinderen te beschermen tegen elke vorm van lichamelijk of geestelijk geweld. 'Wat het oog niet ziet, doet het hart geen pijn', zo luidt een Pools gezegde en dus gebeurt in achterkamertjes alles wat God verboden heeft. Elk jaar vinden 80.000 tot 200.000 illegale en onveilige abortussen in Polen plaats.

   In november 2005 is de nieuwe wet 'Preventie huiselijk geweld' in werking getreden die een aantal nieuwe oplossingen biedt voor de bescherming van slachtoffers. Zo wordt door de politie monitoring van daders ingevoerd in plaats van arrest, de dader wordt gestimuleerd om aan een educatief gedragsprogramma deel te nemen, en alle gemeentes en deelgemeentes worden verplicht om een eigen plan van aanpak te ontwikkelen en eigen hulpinstellingen op te zetten. Helaas wordt in deze wet niets vermeld over een verbod op het slaan van kinderen, over een contactverbod met het slachtoffer, of over het uit huis plaatsen van daders van huiselijk geweld zonder rechtelijk bevel. De gewelddadige daders blijven comfortabel thuis wonen en vrouwen met kinderen worden in een soort blijf-van-mijn-lijf huis geplaatst. Volgens officiële statistieken wordt een op de vier kinderen in Polen mishandeld of seksueel misbruikt. In de Poolse tehuizen, in een omgeving zonder liefde, warmte en geborgenheid, zitten kinderen die door hun ouders zijn verlaten, omdat die niet voor hen konden of wilden zorgen. Hun leeftijd varieert van 0 tot 18 jaar.

   De invloed van de kerk in Polen op het onderwijs en het gewone leven is enorm. Priesters weigeren absolutie te verlenen aan mensen die voorbehoedsmiddelen gebruiken. In het kader van parlementaire wetgeving tegen abortus en voor de bescherming van het ongeboren leven worden op scholen lessen over gezinswaarden en seksuele opvoeding gegeven, maar over moderne anticonceptie wordt niet gesproken en wordt seksuele onthouding aangeraden. Tienermeisjes in Polen, de meeste uit achterstandsmilieus, worden vaak zwanger omdat ze nergens terecht kunnen voor anonieme voorlichting en gratis anticonceptie. In 2003 zijn in Polen twee twaalfjarige meisjes en 14.500 schoolmeisjes ouder dan twaalf moeder geworden.

   In de meeste westerse landen bestaat een samenhang tussen het vertrouwen in de economie en het geboortecijfer en is er geen eenmalige uitkering voor geboorte om dit cijfer te verhogen. In Polen worden nu erg veel kinderen geboren, vaak ongewenst, door gebrek aan voorlichting en een verbod op voorbehoedsmiddelen. Het feit dat kinderen die door hun ouders niet gewenst worden vaak een liefdevol opvoedingsklimaat ontberen, wat hun uitgroei tot geestelijk gezonde volwassenen belemmert, telt niet mee. Als de Polen straks de economische dynamo van Europa worden, zullen hun conservatieve denkbeelden en opvattingen ook hier naar toe komen.

   Maciej Giertych, een van de Poolse Europarlementariërs voor de Liga van Poolse Families: 'Wij willen een Europa gebaseerd op een christelijke ethiek. Wij accepteren de leer van de katholieke kerk ten aanzien van alle onderwerpen.'

  De auteur is woordvoerdster van de antiklerikale partij RACJA. http://www.app.org.pl/. Dit artikel is in langere versie verschenen in de Poolse krant Trybuna dd. 18.1.2006

_____


   Het laatste was een bericht over de onderzoeksresultaten van een vergelijkende studie door een Engelse sociaalwetenschapper, waarin de sociale verrichtingen in de Verenigde Staten vergeleken werden met die in meer seculiere landen.


SAMENLEVINGEN ZIJN SLECHTER AF MET GOD AAN HUN ZIJDE

The Times, 27 sept. 2005 Door Ruth Gledhill, religie correspondent

   Religieus geloof kan schade aan de samenleving veroorzaken, en bijdragen aan een hoger aantal moorden, aborties, zelfmoorden en seksuele losbandigheid, volgens een vandaag gepubliceerd onderzoek. Volgens de studie zijn een geloof in, en de verering van een God, niet alleen onnodig voor een gezonde samenleving maar kan dit daadwerkelijk bijdragen aan de omvang van sociale problemen.

   De studie weerspreekt de mening van gelovigen dat religie noodzakelijk is om de samenleving van een morele en ethische fundering te voorzien.

   In de studie worden de sociale verrichtingen van relatief seculiere landen, zoals Engeland, vergeleken met de VS, waar de meerderheid gelooft in een schepper in plaats van in de evolutietheorie. Veel conservatieve evangelisten in de VS beschouwen het Darwinisme als een sociale plaag, en geloven dat die tot atheïsme en amoreel gedrag inspireert.

   Veel liberale christenen en gelovigen van andere overtuigingen zijn van mening dat religieus geloof sociaal heilzaam is, omdat ze geloven dat dit helpt het aantal geweldsmisdrijven, moorden, zelfmoorden, seksuele losbandigheid en aborties omlaag te brengen. De voordelen van religieus geloof voor een samenleving worden wel beschreven als haar spiritueel kapitaal. Maar het rapport claimt dat het geloof van velen in de VS in werkelijkheid mogelijk bijdraagt tot zijn tekortkomingen.

   Het onderzoeksverslag, gepubliceerd in het Journal of Religion and Society, een Amerikaans wetenschappelijk journaal, stelt:

   'Veel Amerikanen zijn van mening dat hun kerk bezoekende natie een uitzonderlijke, door God gezegende schitterende stad op de heuvel is, die een indrukwekkend voorbeeld is voor een wereld die steeds sceptischer wordt. 

   In democratische landen met hoge welvaart bestaat er een onderlinge samenhang tussen een sterk geloof in, en verering van een schepper, met een hoger aantal moorden, een hoger sterftecijfer onder jeugdigen en adolescenten, SOA-infecties, tienerzwangerschappen en aborties. De Verenigde Staten zijn bijna altijd de meest disfunctionele van de ontwikkelde democratische landen, soms zelfs in spectaculaire mate.'

   Gregory Paul, de auteur van de studie en een sociaalwetenschapper, gebruikte data van het International Social Survey Programme, Gallup en andere onderzoeksinstituten om tot zijn conclusies te komen. Hij vergeleek sociale indicatoren zoals het aantal moorden, zelfmoorden en tienerzwangerschappen per hoofd van de bevolking.

   De studie leidde tot de conclusie dat de VS de enige welvarende democratie was waar het aantal moorden zo hoog was, en dat minder vrome naties in dit opzicht het minst disfunctioneel bleken te zijn. Gregory Paul zei dat het aantal gonorroe aandoeningen onder adolescenten in de VS tot 300 keer zo hoog was als in minder vrome democratische landen. Uit de studie komt ook naar voren dat in de VS een uniek hoog aantal gevallen van syfilis onder adolescenten en volwassenen voorkomt, en van abortus onder adolescenten. Gregory Paul zei: 'De studie toont aan dat Engeland, ondanks de sociale kwalen die daar bestaan, in werkelijkheid veel beter presteert dan de VS volgens de meeste indicatoren, hoewel het nu een veel minder religieuze natie is dan de VS.'

   Verder stelde hij dat het essentieel verschil nog groter was wanneer de VS werden vergeleken met andere landen, zoals Frankrijk, Japan en de Scandinavische landen. Deze landen hadden de grootste successen geboekt in het terugdringen van het aantal moorden, voortijdige sterfte, SOA en aborties, voegde hij daaraan toe.

   Mr. Paul had de publicatie van zijn studie tot nu toe uitgesteld vanwege de orkaan Katrina. Hij stelde dat bewijs verzameld en geaccumuleerd uit een aantal andere studies suggereerde dat religie in feite bijdroeg aan sociale kwalen. 'Ik vermoed dat de Europeanen steeds meer afgeschrikt worden door de slechte sociale prestaties van de christelijke staten', voegde hij toe. Hij stelde dat de meeste westerse naties alleen dan meer religieus zouden kunnen worden als de evolutietheorie ontkend zou kunnen worden en het bestaan van God wetenschappelijk bewezen. Op dezelfde manier, kan de evolutietheorie geen meerderheidssteun ondervinden tenzij er een aanzienlijke terugval in religieus geloof is, zei Mr. Paul.

   'De niet-religieuze, pro-evolutie democratische landen weerspreken de stelling dat een samenleving geen goede condities kan genieten tenzij de meeste burgers vurig geloven in een morele schepper. De wijdverbreide vrees dat een burgerij zonder God tot een maatschappelijke ramp zal leiden, is daarmee weerlegd.'

_____


twitter-icon-64


OVERIGE ARTIKELEN/SITE MAP 

Alle vertalingen van artikelen © Peter van Montfoort