visitors on myspace
HET LEVEN, HET UNIVERSUM EN ALLES | POSITIEF ATHEÏSME <>

HET LEVEN, HET UNIVERSUM EN ALLES 

DOUGLAS ADAMS 

image7313







EEN INTERVIEW DOOR DAVID SILVERMAN


Voor de zeldzame lezer die nog niet alles over hem weet, Douglas Adams was de schepper van al de verscheidene manifestaties van "The Hitchhikers Guide to the Galaxy", waaronder een radio serie, een Tv-serie, een toneelstuk, grammofoonplaten, een computerspel, een serie internationaal goed verkopende boeken, een serie beeldverhalen en een badhanddoek. Gedurende een lange en gevarieerde loopbaan heeft Mr. Adams ook de Dirk Gently romans geschreven, en het non-fictie boek "Last Chance to See" over bedreigde diersoorten, heeft hij gewerkt als schoonmaker in een legbatterij voor kippen, dienst gedaan als lijfwacht voor een Arabische koninklijke familie, en gitaar gespeeld voor Pink Floyd. Hij was briljant, hij was geestig, hij was atheïst, en hij had heel wat te zeggen over atheïsme, agnosticisme, en religie.


- Meneer Adams, men heeft u beschreven als een radicale atheïst. Is dit terecht?

    Ja. Ik denk dat ik de term radicaal nogal losjes gebruik, meer voor nadruk. Als men zichzelf als atheïst omschrijft, zeggen sommige mensen: 'Bedoel je niet een agnosticus?' Dan voel ik mij verplicht te antwoorden dat ik echt atheïst bedoel. Ik geloof echt niet dat er een God is – in feite ben ik er van overtuigd dat er niet een God is (een subtiel verschil). Ik zie geen spoor van bewijs dat er op duidt dat er een god is. Het is dan gemakkelijker om te zeggen dat ik een radicale atheïst ben, om te laten merken dat ik dat echt zo bedoel, ik heb hier veel over nagedacht en dit is een mening waar ik serieus van overtuigd ben. Het is grappig hoeveel mensen oprecht verrast zijn om een mening uitgedrukt te horen in zulke sterke termen. In Engeland schijnen we geleidelijk weggedreven te zijn van een vaag verwaterd Anglicanisme naar een vaag verwaterd agnosticisme, en ik denk dat beiden uitdrukking geven aan de wens er niet te veel over hoeven na te denken. 

Ik zie geen spoor van bewijs dat er op duidt dat er een god is

'THE HITCHHIKERS GUIDE TO THE GALAXY'

   Mensen zeggen dan vaak: 'Maar het is toch veel beter dan maar agnostisch te blijven, voor alle zekerheid?' Voor mij betekent dit een dergelijk niveau van onnozelheid en verwarring dat ik me meestal voorzichtig uit de conversatie wurm, liever dan erin betrokken te raken. (Als zou blijken dat ik het altijd bij het verkeerde eind heb gehad, en dat er toch een God is, en verder zou blijken dat dit soort bureaucratische, bijgelovige haarkloverijen indruk op hem maakt, dan zou ik er in ieder geval toch niet voor kiezen hem te vereren).  

   Andere mensen vragen dan hoe het mogelijk is dat ik kan beweren dit te weten? Is een geloof dat er geen god is niet net zo irrationeel, arrogant etc., als een geloof dat er een God is ? Waarop ik nee zeg, om verscheidene redenen. In de eerste plaats geloof ik niet dat er niet een God is. Ik zie niet in wat geloof er mee te maken heeft. Mijn vier jaar oud dochtertje geloof ik of geloof ik niet als zij zegt dat ze die rommel op de vloer niet gemaakt heeft. Ik geloof in recht en rechtvaardigheid (hoewel ik niet precies weet hoe we die moeten bereiken, behalve dan door doorlopend te proberen ondanks de geringe kans op succes). Ik geloof ook dat Engeland hoort toe te treden tot de Europese Monetaire Unie. Ik ben in de verste verte niet genoeg econoom om over deze zaak te kunnen debatteren met iemand die dat wel is, maar het kleine beetje dat ik wel weet, aangevuld met een flinke portie gezond verstand, vertelt me dat dit de juiste koers is. Het zou best kunnen zijn dat ik dat verkeerd heb, en dat weet ik.

   Dit zijn voor mij legitieme toepassingen van het van het woord geloven. Als het woord gebruikt wordt als dekschild voor de bescherming van irrationele denkbeelden over legitieme kwesties, is het verantwoordelijk voor veel onheil. Dus, is het niet zo dat  ik geloof dat er geen God is. Ik ben echter er van overtuigd dat er geen God is, hetgeen een geheel andere houding is, en dit brengt mij naar mijn tweede reden. 

   Ik accepteer de tegenwoordig gangbare bewering niet dat ieder gezichtspunt automatisch net zoveel respect verdient als een zelfde tegengestelde mening. Mijn mening is dat de maan van rotsgesteente gemaakt is. Als iemand mij zou zeggen: 'Ja, maar je bent daar niet geweest, wel? Je hebt het niet zelf gezien, dus als ik zeg dat hij van Noorse beverkaas gemaakt is, is dat net zoveel waard', dan neem ik niet eens de moeite om dat te betwisten. Er bestaat zoiets als bewijslast, en in het geval van God, net zo als in de kwestie van de samenstelling van de maan, is die radicaal verschoven. Vroeger was God de beste uitleg die we konden geven, maar nu hebben we immens betere verklaringen. God is tegenwoordig nergens meer een verklaring voor, maar heeft in plaats daarvan zelf een onmogelijke hoeveelheid verklaring nodig. Dus ik vind niet dat de overtuiging dat er geen God is, een even irrationeel en arrogant standpunt is als het geloof dat die er wel zou zijn. Ik vind niet dat deze zienswijzen op voet van gelijkwaardigheid beschouwd moeten worden. 


- Hoe lang bent u al een ongelovige, en wat heeft u tot die realisatie gebracht? 


   Wel, dat is nogal een flauw verhaal. Als tiener was ik een toegewijde christen. Dat kwam door mijn milieu. Ik werkte zelfs voor de schoolkapel. Toen, op een dag toen ik ongeveer achttien was, liep ik op straat en hoorde daar een straatevangelist. Plichtmatig bleef ik staan luisteren, en terwijl ik luisterde drong het tot me door dat hij complete nonsens stond te verkondigen, en dat ik daar wel eens over na zou moeten gaan denken. 

   Nu heb ik dat wat gladjes gesteld. Als ik zeg dat ik me realiseerde dat hij nonsens stond te verkondigen, bedoel ik dit. In de jaren die ik besteed had aan de studie van geschiedenis, natuurkunde, Latijn en wiskunde, had ik tot mijn schade en schande iets geleerd over de normen voor argumenteren, normen voor bewijs, normen van logica, etc. In feite hadden we net geleerd hoe je verschillende types van drogredenen kon herkennen, en plotseling werd me duidelijk dat deze normen kennelijk niet voor religieuze zaken schenen te gelden.

   In het religieus onderwijs werd van ons gevraagd respectvol te luisteren naar argumenten die, als ze gebruikt zouden zijn als argument dat bijvoorbeeld destijds de Graanwetten afgeschaft moesten worden, als belachelijk en kinderlijk beschouwd zouden worden, en in termen van logica en bewijs gewoon fout waren. Waarom was dit zo? 

   Wel, in de geschiedenis, hoewel het begrijpen van gebeurtenissen, van oorzaak en gevolg, een kwestie is van interpretatie, en hoewel interpretatie vaak een kwestie van opinie is, worden deze interpretaties en opinies niettemin bijgeschaafd tot aan de rand van hun bestaan in het verwoestende kruisvuur van argument en tegenargument, en die interpretaties en opinies die dan nog overeind blijven worden dan weer onderworpen aan een nieuwe ronde van uitdagingen van feiten en logica door de volgende generatie historici, en zo voort. Alle opinies zijn niet gelijk. Sommigen zijn meer robuust, intellectualistisch en beter gestaafd door logica en argumentatie dan anderen. 

   Dus, ik was al bekend met het standpunt dat men de logica van natuurkunde niet kon toepassen op religie, (en moet bekennen dat ik dat toen accepteerde), dat we te maken hadden met twee soorten waarheid. (Nu weet ik dat dit flauwekul is, maar we gaan verder). Wat me echter verbaasde, was de realisatie dat de argumenten ten gunste van religie zo zwak en dwaas waren vergeleken met de robuuste argumenten voor iets dat zo sterk afhankelijk is van interpretatie en opinie als de geschiedenis. In feite waren ze van een tot  verlegenheid brengende kinderlijkheid. 

   Nooit werden ze onderworpen aan het soort regelrechte uitdagingen die het kenmerk zijn van iedere andere intellectuele onderneming. Waarom niet? Omdat ze daar niet tegen bestand waren. Dus werd ik een agnosticus. En ik dacht, en dacht, en dacht. Maar ik had geen argumenten genoeg om op door te gaan, dus kwam ik niet tot een conclusie.

   Ik was uiterst sceptisch over het idee van een God, maar ik wist nog niet genoeg van allerlei dingen om een toepasbare andere verklaring voor bijvoorbeeld het leven, en het universum te kunnen vormen, om die daarvoor in de plaats te kunnen stellen. Maar het bleef me wel bezig houden, en ik bleef denken en ik bleef lezen. Toen ik ongeveer dertig was, kwam ik bij toeval terecht bij evolutionaire biologie, in het bijzonder bij de boeken van Richard Dawkins, The Selfish Gene en daarna The Blind Watchmaker en plotseling (ik denk dat het bij een tweede lezing van The Selfish Gene was) viel alles op zijn plaats. Het was een concept van zulke verbluffende eenvoud, maar natuurlijk was dit de aanleiding tot al de oneindige en verbazingwekkende ingewikkeldheden van het leven. Het ontzag dat dit in mij teweegbracht, maakte dat het ontzag waarmee mensen over religie praten, eerlijk gezegd, erg kinderlijk leek in vergelijking. Ik prefereer definitief het ontzag ontstaan uit begrip boven het ontzag ontstaan uit onwetendheid. 


- U zinspeelt op uw atheïsme in een toespraak tot uw fans (…. dat was een van de weinige keren dat ik werkelijk in God geloofde.) Is uw atheïsme een bekend gegeven onder uw fans, vrienden en medewerkers? Zijn er veel mensen in uw vriendenkring en onder uw medewerkers die ook atheïst zijn? 


   Dit vind ik een nogal verwarrende vraag, en ik denk dat we hier met een cultuurverschil te maken hebben. In Engeland is het niet zo belangrijk een atheïst te zijn. Er bestaat slechts een vaag gevoel van ongemak over mensen die op duidelijke wijze een bepaald standpunt naar voren brengen, terwijl men voelt dat een meer afstandelijke vaagheid beter op zijn plaats zou zijn, vandaar een voorkeur voor agnosticisme boven atheïsme. En ik denk dat het overstappen van agnosticisme naar atheïsme een grotere intellectuele inspanning vereist dan de meeste mensen bereid zijn op te brengen. Maar het is niet erg belangrijk. Een aantal mensen die ik ken en ontmoet zijn wetenschappers, en in deze kringen is atheïsme de norm. Ik vermoed dat de meeste andere mensen die ik ken agnostici zijn, en nogal veel atheïsten. Als ik zou moeten zoeken onder mijn vrienden, familie en collegae naar mensen die geloven dat er een God is, zou ik onder de ouderen moeten kijken en (om helemaal eerlijk te zijn) onder de lager opgeleiden. Er zijn slechts een of twee uitzonderingen (haast zei ik uit gewoonte eervolle uitzonderingen, maar dat denk ik niet echt.) 


- Hoe vaak hebben fans, vrienden of medewerkers geprobeerd u te redden van het atheïsme? 


   Absoluut nooit. In Engeland kennen we dat soort fundamentalisme niet. Wel, misschien is dat niet helemaal waar. Maar (en hier word ik even vreselijk arrogant), ik denk dat ik er niet toe neig dergelijke mensen te ontmoeten, net zo min als ik er toe neig mensen te ontmoeten die overdag naar tv-soaps zitten te kijken of die de National Enquirer lezen. En hoe zou je daar op moeten reageren? Ik zou de moeite niet nemen.


- Heeft u enige hindernissen in uw professionele leven moeten overkomen vanwege uw atheïsme (kwezelarij tegenover atheïsten), en hoe heeft u deze behandeld? Hoe vaak gebeurde dit? 


   Niet in de verste verte. Het is een ondenkbaar idee. 


 - Er zijn nogal een paar lichthartige verwijzingen in uw boeken naar God en religie (….2000 jaar nadat een kerel tegen een boom gespijkerd werd). Heeft uw atheïsme invloed op uw schrijven gehad? Waar (in welke karakters of situaties) zijn uw persoonlijke religieuze gedachten het meest nauwkeurig afgespiegeld? 


   Ik ben gefascineerd door religie. (Dat is een heel ander ding dan er in te geloven!) Het heeft onberekenbaar grote invloed gehad op menselijke affaires. Wat is het? Wat vertegenwoordigt het? Waarom hebben we het uitgevonden? Hoe kan het maar door blijven gaan? Wat zal er van terecht komen? Ik vind het prachtig er in en tegenaan te porren. Ik heb er over de jaren zoveel over nagedacht dat het onvermijdelijk is dat het overvloeit in mijn schrijven.


- Welke boodschap zou u graag willen overbrengen aan uw atheïstische fans? 


   Hallo! Hoe gaat het?

_____


twitter-icon-64


OVERIGE ARTIKELEN/SITE MAP

Alle vertalingen van artikelen © Peter van Montfoort